Change language English Polski

Czym s? granice i jak z sukcesem wyznacza? je dziecku?

Granice - to ostatnio dosy? popularne s?owo, cz?sto u?ywane gdy mówimy o wychowywaniu dzieci. Zastanawiam si? nie raz o jakie granice chodzi: dziecka, rodzica, a mo?e w ogóle o granice ludzkiej wytrzyma?o?ci. Czym s? nasze granice?

Granice mog? by? ró?ne:

• wewn?trzne, chroni?ce nasze my?li i uczucia;

• zewn?trzne, decyduj?ce o dystansie jaki utrzymujemy wobec innych;

• fizyczne, zwi?zane z nasza cielesno?ci?;

• emocjonalne, wp?ywaj?ce na sposób okre?lania w?asnych uczu?;

• intelektualne

• duchowe, wp?ywaj?ce na to w co wierzymy.

To, co najwa?niejsze to umiej?tno?? dbania o swoje granice, ochrona ich z zachowaniem zasad szacunku i poszanowania godno?ci dla siebie samego i innych. Pisz?c o innych mam w szczególnej uwadze dzieci dla których obszar granic jest czym? nowym, kszta?tuj?cym si? w toku ich rozwoju. Gdy dziecko si? rodzi zna tylko jedn? granice – swojego cia?a, która i tak nie w pe?ni go ogranicza, bo dziecko nie potrafi nad ni? panowa? (np. nie kontroluje swoich zwieraczy). B?dzie si? tego dopiero uczy?. Pomóc dziecku w poznawaniu i ustalaniu granic mo?e tylko doros?y - rodzic. Ale, aby to uczyni? rodzic musi sam wiedzie?, gdzie przebiegaj? jego granice i potrafi? o nie zadba?. To jedno z wyzwa? jakie przynosi nam rodzicielstwo: nowa sytuacja zmusza nas do odpowiedzenia sobie na nowo na pytanie: czego chc?, co mi si? podoba, jaki jest mój ?wiat warto?ci i jakimi zasadami kieruj? si? w moim ?yciu. Dzi?ki odpowiedziom na te pytania b?dziemy w stanie konsekwentnie pokazywa? dziecku gdzie s? granice, które mo?e przekracza?, a gdzie te do których nie powinien si? zbli?a?, np. w parku, mo?esz biega? gdzie chcesz, ale gdy idziemy po ulicy trzymamy si? za r?ce.

W pierwszym roku ?ycia dziecko do?wiadcza bardzo niewielu ogranicze? ze strony rodziców, którzy maj? jeden cel: zaspakaja? jego potrzeby. Mimo to, nawet w tym okresie ?ycia granice ju? si? pojawiaj? i maj? wp?yw na dalszy rozwój: kiedy pozwalamy ci?gn?? si? za w?osy, gdy pozwalamy do?wiadcza?, co to znaczy czeka?, zanim we?miemy go na r?ce, kiedy zabieramy mu z r?k nasz telefon komórkowy, którym chce si? bawi?. 

Drugie pó?rocze ?ycia to czas ujawniania si? wielu nowych umiej?tno?ci i kompetencji dziecka, zwi?zanych chocia?by z przemieszczaniem si?, si?ganiem po przedmioty i próbowaniem nowych rzeczy, a tak?e fizycznym oddzielaniem si? od matki i pierwszymi próbami samodzielno?ci. Maluszek napotyka na coraz wi?cej ogranicze? – g?ównie s? to zakazy s?owne wypowiadane przez opiekuna. Warto pami?ta?, ?e w tym okresie same s?owa dziecku nie wystarcz?. Aby dziecko mog?o poj?? ich znaczenie musi do?wiadcza?, a nie tylko s?ysze?. Oznacza to, ?e zamiast mówi? "nie podchod? do piekarnika, jest gor?cy" lepiej podej?? do dziecka, wzi?? go na r?ce i przenie?? w inne miejsce ze s?owami "tam bawi? si? nie wolno, tutaj jest miejsce do zabawy" i pokaza? dziecku czym mo?e si? zaj??. Niestety takie post?powanie nie gwarantuje od razu sukcesu. Dziecko jeszcze wiele razy b?dzie próbowa?o powtórzy? swoje dzia?ania, sprawdzaj?c czy dzia?anie rodzica jest niezmienne i czy tej granicy na pewno nie wolno przekracza? i co mo?e wp?yn?? na zmian? decyzji opiekuna (czy np. p?acz mo?e sprawi?, ?e rodzic zmieni zdanie).

To co mi wolno?!

Okazuje si?, ?e dzieci im starsze, coraz wi?cej próbuj?, sprawdzaj?, "wsz?dzie ich pe?no, a? trudno za nimi nad??y?" – jak to cz?sto mówi? rodzice. A nad??a? trzeba nie tylko fizycznie, ale tak?e wychowawczo. Bo kolejne lata ?ycia dziecka to czas wielu mo?liwo?ci, ale tak?e okres kiedy styka si? z coraz wi?ksz? liczb? ogranicze?. S?owo "nie” staje si? jednym z najcz?stszych s?ów wypowiadanych do dziecka – nie ruszaj, nie dotykaj, nie biegaj, nie skacz, nie rób tego czy tamtego. "To co mam robi?, co mog? robi??" – zdaj? si? nie raz krzycze? dzieci w akcie rozpaczy przy kolejnym zakazie. Dlatego lepiej zamiast kolejnego zakazu si?gn?? po wskazówki pokazuj?ce dziecku co ma zrobi?, np. zamiast "nie biegaj" powiedzie? "zatrzymaj si?" lub "id?" je?li tego w?a?nie od niego chcemy; zamiast "nie skacz po kanapie" – "usi?d? na kanapie" albo "skacz na pod?odze" je?li na to mamy zgod?.

To takie proste…?!

Si?ganie po wskazówki zamiast stosowania zakazów wydaje si? na pierwszy rzut oka banalnie ?atwe. Czy tak jest rzeczywi?cie? Z pozoru wydaje si? to ?atwe, ale wymaga zmiany sposobu my?lenia o dziecku i o tym czego od niego oczekujemy. Wymaga te? od nas samych dyscypliny: w chwili, gdy doskonale wiemy co chcemy zmieni? (niech ona ju? nie skacze! niech on ju? nie krzyczy!) musimy okre?li? czego oczekujemy od dziecka (chcia?abym, ?eby? usiad?a ko?o mnie, chcia?bym, ?eby? ze mn? obejrza? bajk?) Takie formu?owanie oczekiwa? poka?e dziecku czego od niego oczekujesz, jednocze?nie poka?e mu alternatywne zachowanie.

Czemu stawianie granic jest wa?ne?

Stawiamy granice dla siebie - po to, aby samemu jako rodzic by? zadowolonym i usatysfakcjonowanym z wype?nianej roli rodzicielskiej. Przede wszystkim jednak uczymy dzieci granic, poniewa? dzi?ki temu dzieci czuj? si? bezpiecznie: wiedz? jak porusza? si? w swoim najbli?szym otoczeniu, pó?niej tak?e w ?wieci. Na bazie tych do?wiadcze? kszta?tuje si? poczucie w?asnej warto?ci i kompetencji u dziecka, a przecie? na tym nam najbardziej zale?y.

Literatura:

Faber A., Mazlish E. (2001), "Jak mówi?, ?eby dzieci nas s?ucha?y jak s?ucha? ?eby dzieci do nas mówi?y", Media Rodzina.

Gordon T. (1991), "Wychowanie bez pora?ek", Instytut Wydawniczy PAX.

Sakowska J. (1999), "Szko?a dla rodziców i wychowawców", Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej.

MacKenzie J.R. (2008) "Kiedy pozwoli?? Kiedy zabroni??", GWP.

Autorka: Marlena Tr?bi?ska - Haduch

?ród?o: www.dobryrodzic.fdn.pl