Change language English Polski

Jak zach?ca? dziecko do wspó?pracy?

Rodzicom zale?y na tym, by ich dzieci by?y pos?uszne, czyli – w powszechnym przekonaniu - wykonywa?y ich polecenia, zachowywa?y si? w okre?lony sposób. ?eby odpowiedzie? sobie na pytanie, jak zach?ca? dzieci do wspó?pracy, powinni?my sobie na pocz?tku zda? spraw? z tego, ?e nasze potrzeby bardzo cz?sto nie pokrywaj? si? z potrzebami dzieci. To nam doros?ym przeszkadza ba?agan. To my mamy potrzeb? porz?dkowania przestrzeni wokó? siebie. Potrzeba sprz?tania u dziecka natomiast pojawia si? dopiero ok. 13. roku ?ycia, gdy zaczyna mu zale?e? na opinii rówie?ników, którzy odwiedzaj? je w domu. Ma?e dzieci sprz?taj?, bo na?laduj? swoich rodziców – bawi? si? w doros?ych. Na tym etapie warto stworzy? im mo?liwo?? wspó?uczestniczenia w obowi?zkach domowych. Wspólne sprz?tanie przerodzi si? w przysz?o?ci w ich naturaln? potrzeb?.

U?wiadamiaj?c sobie niezgodno?? potrzeb naszych i dzieci, mo?emy zastanowi? si?, jak post?powa?, by jednak osi?gn?? nasz cel. Czasem rodzice stosuj? ró?ne sposoby, by "zmusi?" dziecko do wykonywania polece? – stosuj? metody oparte na sile i w?adzy: krzycz?, rozkazuj?, przekupuj?, prawi? mora?y, porównuj? z innymi, "grzeczniejszymi" dzie?mi itp. Metody te, cho? w danym momencie okazuj? si? bardzo cz?sto skuteczne, w d?u?szej perspektywie przynosz? wi?cej szkody ni? po?ytku. Przede wszystkim pokazuj? dziecku, ?e jako "s?absze" przegrywa, ?e rodziców do sukcesu prowadz? metody oparte na sile i nie liczeniu si? z uczuciami drugiej strony. W dziecku, mimo ?e b?dzie wykonywa?o polecenie, narasta? mo?e bunt i wewn?trzna niech?? do wykonywania konkretnej czynno?ci. Przypilnowane przez rodzica wykona zadanie, ale "spuszczone z oka" z du?ym prawdopodobie?stwem "zapomni" o nakazach. Je?li celem rodzica jest wi?c sprawienie, by dziecko zrozumia?o, ?e warto co? robi?, bo to jest równie? dla jego dobra, to cel ten nie jest mo?liwy do osi?gni?cia tymi metodami.

Zadaniem rodzica jest przekonanie dziecka, zach?cenie do wspó?pracy, aby w konsekwencji mog?o ono zrozumie? i w przysz?o?ci przyj?? konkretne zasady jako w?asne, których chce przestrzega?, a nie tyko musi, bo grozi mu kara, krzyki b?d? inne formy przymusu. Bardzo cz?sto rodzice wybieraj? w?a?nie t? drog?. T?umacz? i przekonuj? swoje dzieci ró?nymi sposobami. Czasem si? udaje. Czasem jednak te próby okazuj? si? nieskuteczne. Zastanówmy si?, co mo?e by? tego przyczyn? i jak mo?na to zmieni?.

Wychowywanie i uczenie dziecka zasad i po??danych zachowa? nie odbywa si? w specjalnie do tego wyznaczonym czasie i miejscu, ale codziennie, w ka?dej minucie kontaktu z dzieckiem, poprzez ka?dy gest, zachowanie czy s?owo. Rodzice s? dla dzieci przede wszystkim wzorem do na?ladowania, warto o tym pami?ta?. Je?li chcemy nauczy? dziecko, ?e przed jedzeniem myje si? r?czki, sami poka?my mu, ?e przestrzegamy tej zasady. Niech wspólne mycie r?k stanie si? pocz?tkiem budowania wewn?trznej zasady dla dziecka.

Pope?niany czasem b??d to próby przekonywanie dziecka do wykonania naszego polecenia w sytuacji, gdy ju? narós? konflikt. Je?li w trakcie sprzeczki b?dziemy próbowa? je zach?ci? do wspó?dzia?ania, z du?ym prawdopodobie?stwem skazujemy si? na pora?k?. Dziecko w silnych emocjach nie jest w stanie s?ucha? naszych argumentów, nawet tych najbardziej trafnych i przekonuj?cych. Widz?c w?asn? bezsilno??, my równie? mo?emy zacz?? si? z?o?ci?, a co za tym idzie, mo?emy zacz?? stosowa? metody, które raczej b?d? wzmaga? opór dziecka ni? go prze?amywa? np. podniesiemy g?os, zmienimy wyraz twarzy. Wzmaga to nerwow? atmosfer? i sprawia, ?e obu stronom trudno si? porozumie?, bo nie s? w stanie nawzajem si? s?ucha?. Warto u?wiadomi? sobie i zaakceptowa? fakt, ?e nasze nakazy lub zakazy mog? powodowa? w dziecku niech??, z?o??. My doro?li przecie? te? nie lubimy ogranicze?, które s? nam stawiane w ró?nych sytuacjach. Dzieciom jest trudniej, bo one dopiero ucz? si? radzi? sobie z prze?ywanymi uczuciami.

Inn? przyczyn? trudno?ci w zach?caniu dziecka do wspó?pracy mog? by? niejasne lub nieprecyzyjne komunikaty dotycz?ce naszych oczekiwa?, które kierujemy do dziecka. Mówimy np. "zrób porz?dek" lub "b?d? grzeczna". Co to znaczy? Kieruj?c taki komunikat, mamy wyobra?enie tego, jak powinno by? wykonane nasze polecenie. Dziecko tego nie wie. Ono dopiero uczy si?, co to znaczy robi? porz?dek lub by? grzecznym – pomó?my mu w tym. Mówi?c o naszych oczekiwaniach, warto u?ywa? s?ów – kluczy, takich jak:

- oczekuj?, ?e…

- zale?y mi na tym, ?eby?...

- potrzebuj? twojej pomocy w...

- chc?, ?eby?...

W?a?ciwie formu?owane komunikaty pomagaj? dzieciom robi? to, czego od nich oczekujemy. Dzi?ki nim wiedz?, jakie zachowania s? po??dane, a jakie nie. Je?li zale?y nam, by dziecko posprz?ta?o w swoim pokoiku, powiedzmy mu konkretnie, czego oczekujemy np. "zale?y mi na tym, ?eby? wszystkie klocki powrzuca? do pude?ka, a misie posadzi? na pó?eczce". Podobnie w przypadku oczekiwania "b?d? grzeczny" powiedzmy o konkretach np. "chc?, ?eby? w przedszkolu s?ucha? pani i wykonywa? jej polecenia".

Cz?sto zastanawiamy si?, jak powinna wygl?da? skuteczna komunikacja, szczególnie w odniesieniu do dzieci. Oto kilka wskazówek, na co warto zwróci? uwag?:

 • Czas

Gdy rozmawiasz z dzieckiem, koncentruj si? tylko na tym. Nie anga?uj si? w inne zaj?cia, ale te? przerwij te aktualnie wykonywane.

• Kontakt wzrokowy

Schyl si? do poziomu ma?ego dziecka lub kucnij, patrz w jego oczy zarówno, gdy do niego mówisz, jak równie? wtedy, gdy ono mówi do Ciebie.

• Bliski kontakt

Zwró? si? ca?ym cia?em w kierunku dziecka – odwró? si? do niego, podejd? bli?ej, usi?d? obok.

• Komunikaty werbalne

To, co mówisz do dziecka, musi by? dostosowane do jego wieku (zrozumia?y j?zyk, zarówno pod wzgl?dem doboru s?ów, jak i stylu), a ton Twojego g?osu powinien by? adekwatny do przekazywanego komunikatu.

• Komunikaty niewerbalne

Wyra?aj?ce si? poprzez gesty (akceptuj?ce, dezaprobuj?ce), wyraz twarzy, miny, u?miechy, marszczenie brwi, postaw? cia?a. Zadbaj, by to, co mówisz, by?o zgodne z tym, jak wygl?dasz, przekazuj?c ten komunikat. Je?li mówisz do dziecka: "przesta? mnie bi?" to postaraj si?, by Twoja mina przy tym by?a powa?na, stanowcza, a postawa cia?a raczej sugerowa?a, ?e nie masz ochoty na kontakt dopóki maluch nie przestanie np. odsu? si? z zasi?gu jego ciosów.

• Komunikat "ja"

To sposób przekazywania informacji o tym, jak odbierasz zachowanie dziecka. Komunikat ten oddaje odczucia w stosunku do konkretnych zachowa?, nie stanowi jednak oceny osoby, jest wi?c mniej zagra?aj?cy, a wi?c bardziej mo?liwy do przyj?cia. Sk?ada si? z trzech cz??ci:

Ja czuj? (jestem)…..

Kiedy ty……(wskazujemy na konkretne zachowanie drugiej osoby)

Poniewa?….. (opisujemy, jaki wp?yw ma to na nas, dlaczego wywo?uje takie emocje).

Np. Z?oszcz? si?, kiedy mnie ci?gniesz za w?osy, poniewa? mnie to boli.

• Unikanie s?owa "nie", gdy chcemy, aby dziecko zaprzesta?o aktualnej aktywno?ci.

Stosuj?c pozytywny dobór s?ów, pomagamy dzieciom my?le?, dzia?a? pozytywnie i radzi? sobie w wielu sytuacjach, poniewa? b?d? wiedzia?y, co maj? robi?, a nie dr?e? ze strachu przed tym, czego robi? NIE MAJ?. Je?li wi?c powiemy dziecku "nie spadnij z drzewa", wówczas na pewno pomy?li o dwóch sprawach "nie" i "spadnij z drzewa". S?owa te automatycznie kreuj? obraz. Dziecko, które wyobra?a sobie upadek z drzewa, z du?ym prawdopodobie?stwem faktycznie do niego doprowadzi. A zatem lepiej na przyk?ad powiedzie?: "ostro?nie stawiaj kroki" lub "trzymaj si? mocno ga??zi".

• Zadawanie pyta?

Je?li nie masz jasno?ci, czy dziecko zrozumia?o Twój komunikat, dopytuj, sprawdzaj, czy rozumie. Je?li chcesz sprawdzi?, czy Ty dobrze zrozumia?a?/zrozumia?e? komunikat dziecka, mo?esz powtarza? innymi s?owami to, co powie do Ciebie maluch i zaczeka?, czy potwierdzi.

• Akceptacja

Traktuj powa?nie, to co mówi do Ciebie dziecko, nie wy?miewaj go, nigdy nie bagatelizuj jego problemu. Pokazujesz mu w ten sposób, ?e szanujesz to, co do Ciebie mówi i uczysz go w ten sposób, ?eby szanowa?o to, co Ty do niego mówisz.

• Uwa?ne s?uchanie - bez przerywania i dopowiadania

• Akceptowanie uczu? dziecka

?atwo jest zaakceptowa? przyjemne uczucia, ale na pewno dziecko b?dzie wyra?a? tak?e takie, które mog? by? dla Ciebie trudne do przyj?cia lub wywo?uj?ce z?o??. To, co sprawia, ?e dzieci lepiej si? czuj? ze swoimi uczuciami, to "przychylne ucho", które ich pos?ucha, i okazane im zrozumienie. Nieakceptowanie – "na pewno ci nic nie jest", "mówisz tak, bo jeste? zm?czony", "nic si? nie sta?o" – powoduje u dziecka zak?opotanie, pot?guje w?ciek?o??, sprawia, ?e dziecko nie potrafi oceni? swoich uczu? i odnie?? si? do nich.

• Okre?lanie uczu? dziecka

Nazywaj dziecku uczucia, które aktualnie prze?ywa. Mo?esz powiedzie?: "widz?, ?e z?o?ci ci?, ?e ka?? ci posprz?ta? klocki, zanim pójdziemy na plac zabaw". Pomagasz dziecku w ten sposób radzi? sobie z uczuciami, które prze?ywa w zwi?zku z ograniczeniami, jakie na nie nak?adasz.

• Unikanie poni?ania, rani?cych s?ów, przykrych wyra?e?

Okre?lania b?d?ce ocen?, etykietk? takie jak: "jeste? ba?aganiarzem", "ty z?o?nico", "samolubie" i wiele podobnych odnosz?cych si? do osoby dziecka sprawiaj?, ?e zaczyna ono w taki w?a?nie sposób my?le? o sobie i tak si? zachowywa?. Nie pomaga to w zach?caniu dziecka do wspó?pracy, a raczej powoduje nasilenie niechcianych zachowa?.

• Konsekwencja

Trzeba by? uwa?nym, jakiego komunikatu u?ywa si? do dziecka – je?li mówisz „to Twój pokój” – to dajesz dziecku informacj?, ?e b?dziesz ingerowa? dopiero wtedy, gdy co? b?dzie wp?ywa?o na funkcjonowanie ca?ego domu. Dziecko dostanie sprzeczne komunikaty, je?li pewnego dnia ka?esz mu posprz?ta? klocki z dywanu w „jego” pokoju. Ale mo?esz te? powiedzie? "To jest Twoje biurko, ?ó?ko, ale mieszkamy razem, wobec czego oczekuj?, ?ycz? sobie, ?eby?…".

Kilka podpowiedzi, jak zach?ci? dziecko do wspó?dzia?ania:

• Opisz, co widzisz lub przedstaw problem (bez wskazywania winnego)

zamiast: "znowu nie posprz?ta?e? kredek ze sto?u"

powiedz: "nie mog? poda? obiadu, dopóki kredki s? porozrzucane na stole"

• Udziel informacji

zamiast: "nie skacz po kanapie"

powiedz: "kanapa nie jest od skakania, mo?esz skaka? na pod?odze"

• Wyra? oczekiwanie jednym s?owem albo gestem

zamiast: "znowu nie za?o?y?a? kapci"

powiedz: "kapcie!"

• Opisz, co czujesz (nie mów o charakterze dziecka)

zamiast: "jeste? strasznym ba?aganiarzem"

powiedz: "nie lubi?, gdy zapominasz o pozbieraniu klocków do pude?ka"

• Napisz li?cik (dla m?odszych dzieci mo?e by? rysunkowy) – warto, ?eby by? humorystyczny

zamiast: "znowu nie umy?e? r?czek"

li?cik przy mydelniczce: "uwielbiam Twój dotyk! - Twoje myd?o:)"

• Wykorzystaj zabaw?

zamiast: "masz natychmiast pozbiera? zabawki do pude?ka"

powiedz: "zobacz, Twoje misie bawi? si? na placu zabaw, ale chyba zbli?a si? burza – pomó? misiom dotrze? do domku, ratuj je szybko, bo strasznie zmokn? – wrzu? szybko wszystkie do pude?ka! Brawo – uratowa?e? wszystkie misie!"

Pami?tajmy równie? o tym, by docenia? ka?dy przejaw dobrego zachowania dziecka i wykonanie polecenia. Dzieci lubi? robi? te rzeczy, które sprawiaj? przyjemno?? ich rodzicom. Okazujmy im zatem nasz? rado?? z powodu konkretnego zachowania czy osi?gni?cia. Pochwa?y maj? nieocenion? moc w zach?caniu dzieci do wspó?pracy.

Autor: Aneta Kwa?ny
?ród?o: www.dobryrodzic.fdn.pl