Change language English Polski

S?ownik

Adopcja

Termin „adopcja” jest równoznaczny z okre?leniem „przysposobienie”. Przez przysposobienie nale?y rozumie? powsta?y z woli osób zainteresowanych taki stosunek prawny, jaki istnieje pomi?dzy rodzicami a dzieckiem. Jest to wi?c stosunek rodzicielski, w ramach którego powstaj? mi?dzy przysposabiaj?cym a przysposobionym wszelkie obowi?zki i prawa w?a?ciwe dla naturalnego stosunku rodzicielskiego. Wi??e si? z tym stan cywilny polegaj?cy na pochodzeniu jednej osoby od drugiej, w?adza rodzicielska oraz obowi?zek alimentacyjny.

Pietrzykowski J. (1990), Kodeks rodzinno-opieku?czy z komentarzem, Warszawa.

Cyberbullying

Cyberbullying to wysy?anie i publikowanie szkodliwych tre?ci lub obrazów przy u?yciu Internetu lub innych cyfrowych narz?dzi komunikacyjnych.

The Center for Safe and Responsible Internet Use, USA

Cyberbullying ma miejsce wtedy, gdy dziecko albo nastolatek jest tyranizowane, zastraszane, szykanowane, upokarzane, zawstydzane lub w inny sposób krzywdzone przez inne dziecko lub nastolatka przy u?yciu Internetu, interaktywnych lub cyfrowych technologii, albo te? telefonów komórkowych.

www.stopcyberbullying.org

Dzieci bez opieki rodzicielskiej, dzieci roz??czone z rodzicami (ang. unaccompanied children)

Dzieci bez opieki rodzicielskiej to dzieci pozbawione podstawowego ?ród?a ochrony. Znalaz?y si? one w tej sytuacji, gdy? czasowo lub trwale:
• straci?y swoich rodziców lub opiekunów, którzy sprawowali nad nimi opiek?,
• straci?y kontakt ze swoimi opiekunami (np. dzieci, które ?yj? lub pracuj? na ulicy, s? uchod?cami lub zosta?y przesiedlone,
• zosta?y oddzielone od swoich opiekunów (np. rodzice s? aresztowani lub dzieci porwano),
• zosta?y umieszczone przez swoich rodziców/opiekunów w systemie opieki alternatywnej (np. dzieci niepe?nosprawne lub dzieci z ubogich rodzin umieszczone w instytucjach),
• zosta?y pozbawione przez pa?stwo opieki rodzicielskiej (np. poprzez pozbawienie rodziców praw rodzicielskich z powodu przemocy domowej) d?ugoterminowo przebywaj? w instytucjach opieki zdrowotnej (np. z powodów takich, jak zara?enie HIV/AIDS),
• przebywaj? w o?rodku szkolno-wychowawczym, izbie zatrzyma? dla m?odocianych, o?rodku resocjalizacyjno-poprawczym lub karnym w rezultacie administracyjnej lub s?dowej decyzji (np. podejrzani albo skazani m?odociani sprawcy lub dzieci ubiegaj?ce si? o status uchod?cy).

Children without Primary Caregivers and in Institutions [Dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej i dzieci w instytucjach], UNICEF.

Dzieci pozbawione opieki to dzieci, które zosta?y oddzielone od obojga rodziców i innych krewnych, i nie przebywaj? pod opiek? ?adnego doros?ego, który zgodnie z prawem lub obyczajami, jest odpowiedzialny za opiek? nad nimi.

Inter-agency Guiding Principles on Unaccompanied and Separated Children [Mi?dzyagencyjne zasady post?powania dotycz?ce dzieci bez opieki] (2004), Mi?dzynarodowy Komitet Czerwonego Krzy?a.

Dzieci cudzoziemskie bez opieki (ang. separated children)

Dzieci cudzoziemskie bez opieki to osoby poni?ej 18. roku ?ycia, które przebywaj? poza krajem swego pochodzenia i s? oddzielone od obojga rodziców lub prawnego opiekuna.
Niektóre dzieci pozostaj? same, podczas gdy inne mog? mieszka? z cz?onkami dalszej rodziny. Wszystkie dzieci bez opieki s? uprawnione do ochrony zapewnionej dzi?ki szerokiemu spektrum mi?dzynarodowych i krajowych aktów prawnych. Dzieci te mog? szuka? azylu ze wzgl?du na obaw? przed prze?ladowaniami lub brak ochrony na skutek naruszania praw cz?owieka, konfliktu zbrojnego lub sytuacji politycznej w kraju, z którego pochodz?. Mog? by? ofiarami handlu lud?mi, wykorzystywania seksualnego czy innego rodzaju wykorzystywania. Dzieci te mog?y tak?e przyby? do Europy, aby uciec przed z?ymi warunkami ?ycia.

Statement of good practice [Zasady dobrej praktyki] (2004), Save the Children, UNHCR.

Dzieci przymuszane do pracy (ang. child labour)
Praca dzieci odnosi si? do praktyk, które s? psychicznie, spo?ecznie i moralnie niebezpieczne i szkodliwe dla dzieci oraz wp?ywaj? na ich edukacj? szkoln? poprzez pozbawienie ich mo?liwo?ci ucz?szczania do szko?y lub wymuszanie na nich przedwczesnego opuszczania szko?y oraz wi??e si? z ??czeniem obecno?ci w szkole ze zbyt d?ug? i wyczerpuj?c? prac?. Najci??sze formy pracy dzieci obejmuj?: niewolnictwo, od??czenie od rodziny, nara?enie na powa?ne ryzyko lub chorob?, konieczno?? samodzielnego utrzymania si? na ulicach wielkich miast.

Decent Work and the Millennium Development Goals [Uczciwa praca i milenijne priorytety rozwoju] (2005), Mi?dzynarodowa Organizacja Pracy.

 

Okre?lenie „najgorsze formy pracy dzieci” odnosi si? do:

a) wszystkich form niewolnictwa lub praktyk podobnych do niewolnictwa, takich jak sprzeda? i handel dzie?mi, niewolnictwo za d?ugi i pa?szczyzna lub praca przymusowa albo obowi?zkowa, w tym przymusowe lub obowi?zkowe rekrutowanie dzieci do udzia?u w konflikcie zbrojnym,

b) korzystania, anga?owania lub proponowania wykorzystania dziecka do prostytucji, pornografii lub przedstawie? pornograficznych,

c) korzystania, anga?owania lub proponowania wykorzystania dziecka do nielegalnych dzia?alno?ci, w szczególno?ci do produkcji i handlu narkotykami, jak to okre?laj? stosowne traktaty mi?dzynarodowe,

d) pracy, która ze wzgl?du na swój charakter lub okoliczno?ci, w których jest prowadzona, mo?e zagra?a? zdrowiu, bezpiecze?stwu lub moralno?ci dzieci.

Konwencja Nr 182 dotycz?ca zakazu i natychmiastowych dzia?a? na rzecz eliminowania najgorszych form pracy dzieci [ILO Convention No. 182: Worst Forms of Child Labour Convention] (1999), art. 3, Mi?dzynarodowa Organizacja Pracy, Genewa.

Dzieci ulicy (ang. street children)

„Dzieci ulicy” to osoby poni?ej 18. roku ?ycia, które przez krótszy lub d?u?szy czas ?yj? w ?rodowisku ulicznym. Przenosz? si? z miejsca na miejsce, nawi?zuj?c kontakt z grup? rówie?nicz? lub innymi osobami na ulicy. Oficjalny adres tych dzieci to adres rodziców lub jakiej? instytucji socjalnej. Dzieci te maj? s?aby kontakt ze swoimi rodzicami, z przedstawicielami szkó? i instytucji wspomagaj?cych, które ponosz? za nie odpowiedzialno?? lub w ogóle nie maj? takiego kontaktu.

International Association for Street Children AIDER

Wyró?nia si? trzy typy „dzieci ulicy”:
• dzieci ?yj?ce na ulicy – uciek?y od swych rodzin i mieszkaj? na ulicy,
• dzieci pracuj?ce na ulicy – mieszkaj? w swych domach, jednak?e wi?kszo?? czasu sp?dzaj? na ulicach i samodzielnie zaspokajaj? swoje potrzeby,
• dzieci z rodzin ?yj?cych na ulicy – mieszkaj? na ulicach razem ze swymi rodzinami.

UNICEF, 1986.

„Dzieci ulicy” sp?dzaj? praktycznie ca?y czas na ulicy. W domu w?a?ciwie tylko nocuj?. Na ulicy znajduj? („za?atwiaj?”) wszystko – od pieni?dzy pocz?wszy, po ?ywno??, zabawki i ubrania. Nie znaj? warto?ci pieni?dza i rzeczy. Znajduj? przyjemno?? w niszczeniu mienia. Cz?sto s? cz?onkami nieformalnych grup dzieci?cych, gdzie obowi?zuje kult si?y. Wdaj? si? w bójki lub napadaj? na przypadkowych ludzi. „Zarabiaj?” g?ównie ?ebrz?c i kradn?c, a zdobytymi towarami handluj? mi?dzy sob? lub na bazarach. Cz??? dzieci eksperymentuje z alkoholem, klejami i u?ywkami, gdy? brak zaj?? i opieki, sprawia, ?e staje si? to atrakcyjn? form? sp?dzania czasu. Prawie wszystkie „dzieci ulicy” maj? powa?ne k?opoty w szkole z powodu wagarów, agresji i niskich mo?liwo?ci intelektualnych, spowodowanych zaniedbaniem wychowawczym. Powielaj? styl ?ycia swoich rodziców, staj?c si? cz??ci? marginesu spo?ecznego. Brak prawid?owych wzorców w rodzinie powoduje, ?e dzieci nie potrafi? nawi?zywa? bliskich i konstruktywnych relacji z rówie?nikami.

Rada Programu „Dzieci Ulicy” Fundacji dla Polski

Dziecko

„Dziecko” oznacza ka?d? istot? ludzk? w wieku poni?ej 18 lat, chyba ?e zgodnie z prawem odnosz?cym si? do dzieci, uzyska ono wcze?niej pe?noletnio??.

Konwencja o Prawach Dziecka (1989), ONZ.

Grooming

Grooming to dzia?ania osoby doros?ej, która przy u?yciu chatroomów (i innych ?rodków komunikacyjnych dost?pnych w Internecie) stara si? nak?oni? dziecko do kontynuacji znajomo?ci w formie spotkania w ?wiecie rzeczywistym z intencj? seksualnego wykorzystania go.

Semantics or Substance? Towards a shared understanding of terminology referring to the sexual abuse and exploitation of children (2005), NGO Group for the Convention on the Rights of the Child.

Handel dzie?mi (ang. trafficking in children)

Handel dzie?mi oznacza ka?de dzia?anie lub transakcj?, w wyniku którego dziecko przekazywane jest przez jak?kolwiek osob? lub grup? osób innej osobie lub grupie za wynagrodzeniem lub jak?kolwiek inn? rekompensat?.

Protokó? fakultatywny do Konwencji o prawach dziecka w sprawie handlu dzie?mi, dzieci?cej prostytucji i dzieci?cej pornografii [Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of children, child prostitution and child pornography] (2000), art. 2 (a), ONZ.

(a) Handel lud?mi oznacza werbowanie, transport, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osób, z zastosowaniem gró?b lub u?yciem si?y, albo te? z zastosowaniem innej formy przymusu, uprowadzenia, oszustwa, wprowadzenia w b??d, nadu?ycia w?adzy lub wykorzystania s?abo?ci, wr?czenia lub przyj?cia p?atno?ci, korzy?ci dla uzyskania zgody osoby maj?cej kontrol? nad inn? osob?, w celu jej wykorzystania.
Wykorzystanie obejmuje, jako minimum, wykorzystanie do prostytucji innych osób lub inne formy wykorzystywania seksualnego, prac? lub us?ugi o charakterze przymusowym, niewolnictwo lub praktyki podobne do niewolnictwa, zniewolenie, albo usuni?cie organów ludzkich;
(b) zgoda ofiary handlu lud?mi na zamierzone wykorzystanie okre?lone w punkcie (a) niniejszego artyku?u nie ma znaczenia, je?eli pos?u?ono si? któr?kolwiek z metod wymienionych w punkcie (a);
(c) werbowanie, transport, przekazanie, przechowywanie lub przyj?cie dziecka celem jego wykorzystania uznawane jest za „handel lud?mi” nawet wówczas, gdy nie obejmuje ?adnej z metod wymienionych w punkcie (a) niniejszego artyku?u;
(d) „dziecko” oznacza osob?, która nie uko?czy?a 18. roku ?ycia.

Protokó? o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel lud?mi, w szczególno?ci kobietami i dzie?mi, uzupe?niaj?cy Konwencj? Narodów Zjednoczonych przeciwko mi?dzynarodowej przest?pczo?ci zorganizowanej [Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons, Especially Women and Children, supplementing the United Nations Convention against Transnational Organized Crime] (2000), art. 3, ONZ.

Kary fizyczne (ang. corporal punishment)

Kara fizyczna (kara cielesna) to ka?da kara, do której wymierzenia u?ywana jest si?a fizyczna, i która w zamierzeniu ma sprawi? ból lub dyskomfort.

Eliminating Corporal Punishment: A Human Rights Imperative for Europe’s Children (2005), Rada Europy.

Kazirodztwo (ang. incest)

Kazirodztwo to kontakty seksualne mi?dzy osobami, które s? do tego stopnia spokrewnione b?d? spowinowacone ze sob?, ?e zawarcie przez nie zwi?zku ma??e?skiego by?oby prawnie niedopuszczalne lub obyczajowo zabronione.

UNICEF

 

Kazirodztwo - obcowanie p?ciowe w stosunku do wst?pnego, zst?pnego, przysposobionego,
przysposabiaj?cego, brata lub siostry (...).

Kodeks karny (2003), art. 201, Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.

Komercyjne wykorzystywanie dzieci (ang. commercial exploitation of children)

Komercyjne wykorzystywanie dzieci odnosi si? do wykorzystywania ich do pracy lub innych zaj?? wi???cych si? z uzyskiwaniem korzy?ci przez inn? osob?. Do tego rodzaju wykorzystywania zalicza si? m.in. prostytucj? dzieci?c?. Dzia?ania te szkodz? fizycznemu i psychicznemu zdrowiu dziecka, a tak?e jego rozwojowi intelektualnemu, moralnemu i spo?eczno-emocjonalnemu.

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention [Raport z konsultacji nad zapobieganiem krzywdzeniu dzieci] (1999), ?wiatowa Organizacja Zdrowia (WHO), Genewa.

Krzywdzenie dziecka (ang. child abuse, child maltreatment)

Krzywdzenie lub maltretowanie dziecka to wszystkie formy fizycznego i/lub emocjonalnego z?ego traktowania, zaniedbania, wykorzystania seksualnego lub komercyjnego, doznane od osoby, odpowiedzialnej za dziecko, której ono ufa lub która ma w?adz? nad nim, skutkuj?ce faktyczn? lub potencjaln? krzywd? dziecka dla jego zdrowia, mo?liwo?ci przetrwania, rozwoju albo godno?ci.

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention [Raport z konsultacji w sprawie zapobiegania krzywdzeniu dzieci] (1999), ?wiatowa Organizacja Zdrowia (WHO).

 

Krzywdzenie dziecka to ka?de dzia?anie lub bezczynno?? jednostki, instytucji lub spo?ecze?stwa jako ca?o?ci i ka?dy rezultat takiego dzia?ania lub bezczynno?ci, który deprywuje równe prawa i swobody dzieci i/lub zak?óca ich optymalny rozwój.

Gil D.G. (1970), Violence against children, Harvard University Press, Cambridge.

 

Krzywdzenie dziecka to ka?de dzia?anie b?d? jego zaniechanie ze strony rodzica lub opiekuna prowadz?ce do ?mierci, powa?nego uszkodzenia cia?a lub krzywdy emocjonalnej, wykorzystania seksualnego, a tak?e ka?de dzia?anie lub jego zaniechanie powoduj?ce ryzyko doznania przez dziecko powa?nej krzywdy.

Child Abuse Prevention and Treatment Act [Ustawa o zapobieganiu przemocy wobec dzieci i terapii dla dzieci krzywdzonych] (1974), USA.

Krzywdzenie emocjonalne (ang. emotional abuse)

Krzywdzenie emocjonalne dziecka oznacza nie zapewnianie rozwojowo odpowiedniego, wspieraj?cego ?rodowiska, ??cznie z dost?pno?ci? osoby znacz?cej, tak by dziecko mog?o rozwin?? stabilne i pe?ne kompetencje emocjonalne i spo?eczne adekwatne do jego osobistych mo?liwo?ci i kontekstu spo?ecznego, w którym ?yje. Te niekorzystne dzia?ania wobec dziecka, powoduj? lub z du?ym prawdopodobie?stwem mog? spowodowa? krzywdy zdrowotne, fizyczne, psychiczne, moralne lub spo?eczne w rozwoju dziecka, a kontrola nad nimi spoczywa na rodzicu lub innej osobie, z któr? dziecko pozostaje w relacji opartej na zaufaniu, w?adzy lub odpowiedzialno?ci. Dzia?ania uznawane za krzywdzenie emocjonalne obejmuj?: ograniczanie swobodnego poruszania si?, upokarzanie, oczernianie, traktowanie dziecka jako „koz?a ofiarnego”, straszenie, dyskryminowanie, wy?miewanie oraz wszelkie inne nie fizyczne formy wrogiego lub odrzucaj?cego traktowania.

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention
[Raport z konsultacji w sprawie zapobiegania krzywdzeniu dzieci] (1999), ?wiatowa Organizacja Zdrowia (WHO).

Maltretowanie psychiczne oznacza powtarzaj?cy si? wzorzec zachowa? opiekuna lub skrajnie drastyczne wydarzenie (lub wydarzenia), które powoduj? u dziecka poczucie, ?e jest nic nie warte, z?e, niekochane, niechciane, zagro?one i ?e jego osoba ma warto?? jedynie wtedy, gdy zaspokaja potrzeby innych (...). Formy maltretowania psychicznego to: odtr?canie, zastraszanie, wyzyskiwanie/przekupstwo, odrzucenie emocjonalne, izolowanie, zaniedbywanie rozwoju umys?owego, nauki, opieki medycznej.
The American Professional Society on the Abuse of Children [Ameryka?skie Stowarzyszenie Profesjonalistów Przeciwdzia?aj?cych Krzywdzeniu Dzieci].

Emocjonalne krzywdzenie i zaniedbywanie definiuje si? jako zwi?zek pomi?dzy dzieckiem a opiekunem, charakteryzuj?cy si? utrwalonymi, szkodliwymi dla dziecka wzorami dzia?ania. Te jednak nie obejmuj? bezpo?redniego kontaktu cielesnego. Do kategorii krzywdzenia psychicznego mo?na zaliczy?:
• uczuciow? niedost?pno??, brak reakcji emocjonalnej, zaniedbywanie (obejmuje niewra?liwo?? rodziców) – przypisywanie dziecku negatywnych cech, b??dna ocena dziecka (wrogo??, oczernianie, odrzucanie dziecka postrzeganego jako zas?uguj?cego na takie traktowanie),
• niekonsekwentne i niew?a?ciwe dla rozwoju dzieci interakcje (stawianie dziecku oczekiwa? wykraczaj?cych poza mo?liwo?ci na danym etapie rozwoju, nadmierna opieku?czo??, ograniczenie poznawania i uczenia si?, nara?enie na zawstydzaj?ce lub traumatyczne wydarzenia i interakcje),
• nie uznawanie lub lekcewa?enie indywidualno?ci i odr?bno?ci dziecka (wykorzystywanie go do zaspokojenia potrzeb psychologicznych rodzica, nieumiej?tno?? rozró?niania mi?dzy rzeczywisto?ci? a ?yczeniami i przekonaniami doros?ego dotycz?cymi dziecka),
• uniemo?liwianie dziecku adaptacji spo?ecznej (wspieranie postaw antyspo?ecznych, zaniedbanie psychiczne – nie zapewnienie odpowiedniej stymulacji poznawczej lub mo?liwo?ci do?wiadczania i uczenia si?).

Glaser D. (2003), Podstawy teoretyczne i poj?ciowe dotycz?ce krzywdzenia psychicznego i zaniedbywania emocjonalnego dzieci, „Dziecko krzywdzone. Teoria, badania, praktyka” nr 4.

Krzywdzenie instytucjonalne (ang. institutional abuse)

Krzywdzenie instytucjonalne to ka?dy system, program, dzia?anie, procedura lub indywidualna interakcja z dzieckiem w opiece instytucjonalnej, która nadu?ywa, zaniedbuje, lub jest szkodliwa dla zdrowia, bezpiecze?stwa lub dobrego stanu emocjonalnego i fizycznego dziecka, lub która w jakikolwiek inny sposób wykorzystuje albo te? narusza podstawowe prawa dziecka.
Gil E. (1982), Institutional abuse of children in out-of-home care, „Child & Youth Services”, vol. 4/1-2.
Krzywdzenie instytucjonalne odnosi si? do krzywdzenia dziecka przez pracownika instytucji opieki, szkodliwych praktyk funkcjonuj?cych w instytucji lub niew?a?ciwych postaw spo?ecze?stwa, dotycz?cych opieki instytucjonalnej. Kategorie krzywdzenia instytucjonalnego to: urazy nieprzypadkowe, wykorzystywanie seksualne, nie zapewnienie odpowiedniej opieki, krzywdzenie emocjonalne, niemoralne zachowania personelu, szkodliwe ograniczenia nak?adane na dziecko, celowe powodowanie niepowodze? dziecka lub upokarzanie go.
Rindfleisch N., Rabb J. (1984), How much of a problem is resident mistreatment in child welfare institutions, „Child Abuse and Neglect”, vol. 8.

Ma??e?stwo pod przymusem (ang. forced marriage)

Ma??e?stwo pod przymusem obejmuje ma??e?stwa zawarte przez osoby, które do stanu ma??e?skiego zosta?y przymuszone wbrew swojej woli lub nie by?y w pe?ni ?wiadome i poinformowane, ?e wst?puj? w zwi?zek ma??e?ski. Brak zgody mo?e dotyczy? jednej lub obu stron albo zgoda ta mo?e by? wymuszona. Przymuszenie do ma??e?stwa mo?e dotyczy? dwojga dzieci, dziecka i doros?ego lub dwojga doros?ych.

Semantics or Substance? Towards a shared understanding of terminology referring to the sexual abuse and exploitation of children (2005), NGO Group for the Convention on the Rights of the Child.

Okaleczenie kobiecych genitaliów (ang. female genital mutilation)
Okaleczenie kobiecych genitaliów to operacje, które przeprowadzane s? najcz??ciej na kilkudniowych niemowl?tach, rzadziej na kilku- lub kilkunastoletnich dziewczynkach. W rzadkich przypadkach na doros?ych kobietach.
Wyró?nia si? kilka rodzajów tych operacji:
  • Obrzezanie lub „sunna” – obejmuje usuni?cie szczytu ?echtaczki. Z medycznego punktu widzenia operacja ta mo?e by? porównana do m?skiego obrzezania.
  • Wyci?cie ?echtaczki (ekscyzja) lub klitoridektomia – obejmuje usuni?cie ?echtaczki i cz?sto równie? ca?kowite usuni?cie warg sromowych. Jest to najcz??ciej praktykowana operacja w krajach Afryki, Azji, Pó?wyspu Arabskiego i Bliskiego Wschodu.
  • Infibulacja lub „obrzezanie faraonów” – jest to najbardziej drastyczna forma kobiecego okaleczenia genitalnego, obejmuje usuni?cie ?echtaczki oraz warg sromowych mniejszych i pozostawienie do naturalnego zro?ni?cia lub zaszycie pozosta?ej tkanki z pozostawieniem niewielkiego otworu.

What is Female Genital Mutilation?, Inter-Parliamentary Union, www.ipu.org

Pedofilia (ang. paedophilia)

Pedofilia to zaburzenie preferencji seksualnych, w którym obiektem seksualnym jest dziecko, które nie wkroczy?o jeszcze w okres dojrzewania, zazwyczaj poni?ej 13. roku ?ycia


Redefining the Jargon. Sexual Abuse of Children, Child Pornography and Paedophilia on the Internet: An International challenge (1999), UNESCO, Paris.

Pedofilia – pop?d p?ciowy do osobników nie posiadaj?cych drugo- i trzeciorz?dowych cech p?ciowych. Statystycznie wyst?puje cz??ciej u m??czyzn ni? kobiet.


Diagnostic and Statistical Manual – DSM IV [Klasyfikacja DSM-IV Ameryka?skiego Towarzystwa Psychiatrycznego], American Psychiatric Association (APA).

Pornografia dzieci?ca (ang. child pornography)

Pornografia dzieci?ca to przedstawienie (przy u?yciu jakichkolwiek ?rodków) dziecka zaanga?owanego w sposób rzeczywisty lub symulowany w czynno?ci o charakterze seksualnym lub przedstawienie intymnych cz??ci cia?a dziecka dla celów erotycznych.

Protokó? fakultatywny do Konwencji Praw Dziecka w sprawie handlu dzie?mi, dzieci?cej prostytucji i dzieci?cej pornografii [Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of children, child prostitution and child pornography] (2000), ONZ.

Poj?cie „pornografia dzieci?ca” obejmuje materia? pornograficzny, który w sposób widoczny przedstawia:

  • osob? ma?oletni? w trakcie czynno?ci o wyra?nym charakterze seksualnym;
  • osob?, która wydaje si? by? nieletni?, w trakcie czynno?ci o wyra?nym charakterze seksualnym;
  • realistyczny obraz przedstawiaj?cy osob? ma?oletni? w trakcie czynno?ci o wyra?nym charakterze seksualnym.

Konwencja o cyberprzest?pczo?ci [Convention on Cybercrime] (2001), art. 9(2), Rada Europy, Budapeszt.

Prostytucja dzieci?ca (ang. child prostitution)

Prostytucja dzieci?ca to anga?owanie dziecka lub oferowanie jego us?ug seksualnych danej osobie za korzy?ci finansowe lub innego rodzaju ?wiadczenie.

Report of Special Rapporteur on the sale of children, child prostitution and phild pornography [Raport Specjalnego Sprawozdawcy w sprawie handlu dzie?mi, dzieci?cej prostytucji i dzieci?cej pornografii] (1996), UNHCR.

Prostytucja dzieci?ca to wykorzystanie dziecka do celów seksualnych dla osi?gni?cia korzy?ci maj?tkowych lub innego rodzaju ?wiadcze?.

Protokó? Fakultatywny do Konwencji Praw Dziecka w sprawie Handlu Dzie?mi, Prostytucj? Dzieci i Pornografi?
[Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of children, child prostitution and child pornography] (2000), ONZ.

Przemoc (ang. violence)

Przemoc to celowe u?ycie si?y fizycznej albo w?adzy przeciw drugiemu cz?owiekowi, sobie samemu lub grupie ludzi, prowadz?ce lub stwarzaj?ce ryzyko uszkodzenia cia?a, ?mierci, krzywdy psychicznej, nieprawid?owego rozwoju lub ubóstwa/deprywacji.

World Report on Violence and Health [?wiatowy raport o przemocy i zdrowiu] (2002), ?wiatowa Organizacja Zdrowia (WHO), Genewa.

Przemoc? jest ka?de zachowanie, którego intencj? jest wyrz?dzenie fizycznej krzywdy drugiemu cz?owiekowi, lub te? czyn, który jest postrzegany jako maj?cy tak? intencj?.


Strauss M.A., Conceptualization and measurement of battering: implications for public policy, w: M. Steinman (red.) (1991), Woman Battering: Policy Responses, Anderson Publishing, Cincinnati.

Przemoc fizyczna wobec dziecka (ang. physical child abuse)
Przemoc fizyczna wobec dziecka to taka przemoc, w wyniku której dziecko doznaje faktycznej fizycznej krzywdy lub jest ni? potencjalnie zagro?one. Krzywda ta nast?puje w wyniku interakcji, nad któr? kontrol? sprawuje rodzic lub inna osoba odpowiedzialna za dziecko, lub której dziecko ufa, lub która ma w?adz? nad nim. Przemoc fizyczna wobec dziecka mo?e by? czynno?ci? powtarzaln? lub jednorazow?.

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention [Raport z konsultacji nad zapobieganiem krzywdzeniu dzieci], ?wiatowa Organizacja Zdrowia, Genewa 1999.

 

Przemoc fizyczna wobec dziecka to celowe u?ycie si?y fizycznej wobec dziecka, które powoduje lub z du?ym prawdopodobie?stwem mo?e spowodowa? uszczerbek na zdrowiu dziecka, zagra?a? jego ?yciu, rozwojowi i godno?ci. Dzia?ania te mog? obejmowa?: uderzanie, bicie, kopanie, potrz?sanie, gryzienie, duszenie, parzenie, przypalanie, trucie.

Preventing Child Maltreatment: a guide to taking action and generating evidence (2006), ?wiatowa Organizacja Zdrowia, International Society for the Prevention of Child Abuse and Neglect [Mi?dzynarodowe Towarzystwo Przeciwdzia?ania Przemocy i Zaniedbywaniu Dzieci].

Przemoc w rodzinie

Przemoc w rodzinie to ka?de dzia?anie jednego z cz?onków rodziny lub zaniedbanie, które zagra?aj? ?yciu, cielesnej i psychicznej integralno?ci lub wolno?ci innego cz?onka tej samej rodziny b?d? powa?nie szkodz? jego (jej) osobowo?ci.

Browne K., Herbert M. (1999), Zapobieganie przemocy w rodzinie, Pa?stwowa Agencja Rozwi?zywania Problemów Alkoholowych, Warszawa.

P?odowy zespó? alkoholowy (ang. Fetal Alcohol Syndrome – FAS)

FAS jest zespo?em umys?owych i fizycznych zaburze?, które mog? wyra?a? si? jako opó?nienie umys?owe, dysfunkcja mózgu, anomalia rozwojowe, zaburzenia w uczeniu si? i zaburzenia psychologiczne. FAS jest skutkiem dzia?ania alkoholu na p?ód w okresie prenatalnym.

Fetal Alcohol Syndrome: Diagnosis, Epidemiology, Prevention, and Treatment [P?odowy zZespó? alkoholowy – diagnoza, epidemiologia, profilaktyka i terapia] (1996), The Institute of Medicine Report, Washington.

U ?róde? p?odowego zespo?u alkoholowego (Fetal Alcohol Syndrome) jest alkohol, który przechodz?c przez ?o?ysko wnika do tkanek rozwijaj?cego si? p?odu. B?d?c trucizn?, zaburza prawid?owy tok wzrastania dziecka i mo?e doprowadzi? do powstawania wad wrodzonych. FAS rozpoznaje si? na podstawie nast?puj?cych kryteriów: charakterystyczne rysy twarzy: dzieci z FAS cz?sto maj? mniejszy obwód g?owy, prawdopodobnie w zwi?zku z zahamowanym rozwojem mózgu, sp?aszczone policzki, ma?e oczy, cienk? górn? warg?, wyg?adzon? rynienk? podnosow? i ma?o?uchwie; niski wzrost i waga cia?a zarówno po urodzeniu, jak i w pó?niejszych okresach rozwoju; uszkodzenia obwodowego uk?adu nerwowego, przejawiaj?ce si? opó?nionym rozwojem, zaburzeniami emocjonalnymi i obni?onym poziomem intelektu.


Instytut Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego

Seksturystyka (ang. sex-tourism)

Seksturystyka to podró?e organizowane przez przemys? turystyczny albo bez jego po?rednictwa, ale wykorzystuj?ce jego struktury, których podstawowym celem jest doprowadzenie do komercyjnych kontaktów seksualnych mi?dzy turystami a osobami zamieszkuj?cymi dane terytorium.

WTO Statement on the Prevention on the Organized Child Sex Tourism [Stanowisko ?wiatowej Organizacji Turystyki dotycz?ce zorganizowanej seksturystyki], ?wiatowa Organizacja Turystyki, Egipt 1995.

Seksturystyka to komercyjne wykorzystanie seksualne dziecka przez osoby podró?uj?ce z jednego kraju do innego, zazwyczaj mniej rozwini?tego, w celu zaanga?owania si? w kontakty seksualne z dzie?mi.

Questions and answers about the Commercial Sexual Exploitation of Children [Pytania i odpowiedzi – seksualne wykorzystywanie dzieci w celach komercyjnych] (2001), ECPAT International, Bangkok.

Wykorzystywanie seksualne dzieci w celach komercyjnych (ang. commercial sexual exploitation of children)

Wykorzystywanie seksualne dzieci w celach komercyjnych jest pogwa?ceniem podstawowych praw dziecka. Dziecko traktuje si? jako przedmiot seksualny o warto?ci handlowej, a wynagrodzenie wyp?acane jest dziecku lub osobie trzeciej, w gotówce lub w naturze. Seksualne wykorzystywanie dzieci w celach komercyjnych (dzieci?ca prostytucja i pornografia) stanowi? form? zniewolenia i przemocy wobec dzieci. S? równoznaczne z prac? przymusow? i wspó?czesn? form? zniewolenia.

Deklaracja Ko?cowa I ?wiatowego Kongresu Przeciwko Seksualnemu Wykorzystywaniu Dzieci w Celach Komercyjnych [Declaration and Agenda for Action from the World Congress against the Commercial Sexual Exploitation of Children] (1996), Sztokholm.

Do seksualnego wykorzystywania dzieci w celach komercyjnych zaliczamy te dzia?ania, które upokarzaj?, degraduj? dziecko lub zagra?aj? jego ?yciu. Wyró?nia si? trzy g?ówne, powi?zane ze sob? formy seksualnego wykorzystywania dzieci w celach komercyjnych: prostytucja, pornografia i handel dzie?mi dla celów seksualnych. Inne formy seksualnego wykorzystywania dzieci obejmuj? seksturystyk?, ma??e?stwa dzieci i przymuszanie do ma??e?stwa.


Questions and answers about the Commercial Sexual Exploitation of Children
[Pytania i odpowiedzi – seksualne wykorzystywanie dzieci w celach komercyjnych] (2001), ECPAT International, Bangkok.

Wykorzystywanie seksualne dziecka (ang. child sexual abuse)

Wykorzystywanie seksualne dziecka to w??czenie dziecka w aktywno?? seksualn?, której nie jest ono w stanie w pe?ni zrozumie? i udzieli? na ni? ?wiadomej zgody i/lub do której z pewno?ci? nie dojrza?o rozwojowo i nie mo?e zgodzi? si? w wa?ny prawnie sposób i/lub która jest niezgodna z normami prawnymi lub obyczajami danego spo?ecze?stwa.
Z wykorzystaniem seksualnym mamy do czynienia w sytuacji, gdy taka aktywno?? wyst?pi pomi?dzy dzieckiem a doros?ym lub dzieckiem a innym dzieckiem; ponadto je?li te osoby ze wzgl?du na wiek b?d? stopie? rozwoju pozostaj? w relacji opieki, zale?no?ci, w?adzy. Celem takiej aktywno?ci jest zaspokojenie potrzeb innej osoby. Aktywno?? taka mo?e dotyczy?:
a) namawiania lub zmuszania dziecka do anga?owania si? w czynno?ci seksualne;
b) wykorzystywania dziecka do prostytucji lub innych prawnie zakazanych praktyk o charakterze seksualnym;
c) wykorzystywania dziecka do produkcji materia?ów lub przedstawie? o charakterze pornograficznym.

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention
[Raport z konsultacji w sprawie zapobiegania krzywdzeniu dzieci] (1999), ?wiatowa Organizacja Zdrowia (WHO), Genewa.

Zachowania seksualne anga?uj?ce dziecko – termin ten odnosi si? do aktywno?ci, których celem jest stymulacja seksualna (nie dotyczy to kontaktu z genitaliami dziecka w sytuacjach zwi?zanych ze sprawowaniem opieki nad nim). Zachowania te dziel? si? na: zachowania z kontaktem fizycznym (penetracja i kontakt bez penetracji) i zachowania bez kontaktu fizycznego (ekshibicjonizm, voyeuryzm, w??czanie dziecka w ogl?danie lub produkcj? materia?ów pornograficznych, sk?adanie dziecku propozycji o charakterze seksualnym, werbalne molestowanie dziecka).

Finkelhor D. (1986), A Sourcebook on Child Sexual Abuse, Sage Publications, New York.

Za dziecko wykorzystane seksualnie mo?na uzna? ka?d? jednostk? w wieku bezwzgl?dnej ochrony, je?li osoba dojrza?a seksualnie – czy to przez ?wiadome dzia?anie, czy te? przez zaniedbywanie swoich spo?ecznych obowi?zków lub obowi?zków wynikaj?cych ze specyficznej odpowiedzialno?ci za dziecko – dopuszcza si? zaanga?owania dziecka w jak?kolwiek aktywno?? natury seksualnej, której intencj? jest zaspokojenie osoby doros?ej.


Standing Committee on Sexually Abused Children

Zaniedbywanie dziecka (ang. child neglect)

Zaniedbywanie to nie zapewnianie odpowiednich warunków do rozwoju dziecka w sferze zdrowotnej, edukacyjnej i emocjonalnej odpowiedniego od?ywiania, schronienia i bezpiecze?stwa, w ramach ?rodków dost?pnych rodzicom lub opiekunom, i w nast?pstwie powoduj?ce lub mog?ce powodowa? uszczerbek na zdrowiu dziecka lub zaburzenie rozwoju psychicznego, moralnego lub spo?ecznego. Wyró?nia si? zaniedbanie fizyczne (ekonomiczne, zdrowotne), emocjonalne, edukacyjne (intelektualne).

Report of the Consultation on Child Abuse Prevention
[Raport z konsultacji nad zapobieganiem krzywdzeniu dzieci], ?wiatowa Organizacja Zdrowia, Genewa 1999.

Zaniedbywanie to nie zaspokajanie podstawowych potrzeb dziecka. Zaniedbywanie mo?e by?:

  • fizyczne,
  • zdrowotne,
  • edukacyjne,
  • emocjonalne.

Child Abuse Prevention and Treatment Act [Ustawa o zapobieganiu przemocy wobec dzieci i terapii dla dzieci krzywdzonych] (1974), USA.

Zast?pczy (przeniesiony) zespó? Munchausena (ang. Munchausen Syndrome by Proxy - MSBP)

Zast?pczy zespó? Munchausena polega na celowym wywo?ywaniu przez rodziców rzeczywistych objawów chorobowych u dziecka. Objawy te zazwyczaj maj? charakter przewlek?y lub nawracaj?cy, ponadto rodzice przekazuj? lekarzom fa?szywe informacje na temat dotychczasowego przebiegu choroby u ich dzieci. Zespó? ten jest najcz??ciej rozpoznawany u dzieci w wieku 0 - 6 lat, które s? zbyt ma?e aby ujawni? swoj? sytuacj?. W?ród wywo?ywanych objawów zdarzaj? si? najcz??ciej: niezborno?? ruchowa i patologiczna senno?? na skutek podawania dzieciom du?ych dawek barbituranów, uporczywe wymioty na skutek mechanicznej prowokacji, hipoglikemia po podaniu insuliny, zaka?enia wywo?ane wstrzykiwaniem zanieczyszczonych substancji.

Bloch-Bogus?awska E., Wolska E., Du?y J., Zespó? bitego dziecka, "Archiwum Medycyny S?dowej i Kryminologii" 2004/ 2-3.

Zast?pczy zespó? Münchausena – szczególna forma maltretowania dziecka przez opiekunów. Polega ona na tym, ?e rodzice (opiekunowie) fa?szywie informuj? lekarzy o rzekomych objawach chorobowych ich dzieci, a sami preparuj? lub wywo?uj? chorob?. Manipulacje te prowadz? do wytwarzania objawów lub choroby nierzadko w sposób przest?pczy. Zespó? Münchhausena swoj? nazw? zawdzi?cza baronowi von Münchhausenowi ?yj?cemu w XVIII wieku i s?yn?cemu z przesadnych opowie?ci o swoich prze?yciach.

Kowalik T.,Gruszczy?ski B., Radziszewska A., Gruszczy?ski W., Przeniesiony zespó? Münchhausena, „Post?py Psychiatrii i Neurologii” 2005/ 14 (4).

Kryteria diagnostyczne pozwalaj?ce okre?li? MSBP:
a) celowe wytwarzanie lub na?ladowanie objawów somatycznych lub psychologicznych u innych osób (np. u dziecka), które pozostaj? pod bezpo?redni? opiek? sprawcy,
b) zamierzeniem takiego zachowania jest wywo?anie objawów choroby u tej osoby (pe?nomocnika),
c) nie wyst?puj? zewn?trzne motywy (takie jak korzy?ci materialne),
d) zachowa? powy?szych nie mo?na zakwalifikowa? do innych zaburze? psychicznych.

Diagnostic and Statistical Manual – DSM IV
[Klasyfikacja DSM-IV], American Psychiatric Association (APA).

Zespó? dziecka krzywdzonego (ang. the battered child syndrome)

Zespó? dziecka krzywdzonego to nazwa jednostki klinicznej wyst?puj?cej u ma?ych dzieci, które dozna?y ci??kich form przemocy fizycznej, przy czym sprawc? krzywdzenia jest zwykle rodzic lub opiekun dziecka. Zespó? ten jest cz?st? przyczyn? trwa?ych uszkodze? cia?a, a nawet ?mierci.

Kempe C.H., Silverman F.N., Steele B.F., Droegemuller W., Silver H.K. (1962), The Battered Child Syndrome, „Journal of the American Medical Association”, 181(17).

Zespó? dziecka krzywdzonego to zespó? objawów psychicznych i fizycznych u dzieci nara?onych na okrutne i wymy?lne szykany oraz tortury otoczenia (rodziców, wychowawców, rodze?stwa, kolegów). Dzieci te wykazuj? zaburzenia emocjonalne, cechy zaniedbania intelektualnego, opó?nienie rozwoju fizycznego w wyniku niedo?ywienia, a nierzadko w nast?pstwie licznych urazów czaszkowo-mózgowych.

Wielki s?ownik medyczny (1996), Polska Akademia Nauk, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Zespó? dziecka potrz?sanego

Zespó? dziecka potrz?sanego jest terminem u?ywanym do opisania symptomów powsta?ych w wyniku gwa?townego potrz?sania lub/i uderzania niemowl?cia lub ma?ego dziecka w g?ow?. Wielko?? szkód w mózgu wywo?ywanych przez takie zachowanie zale?y od intensywno?ci i czasu trwania potrz?sania, a tak?e od si?y uderze?. Symptomy wahaj? si? od niewielkich (dra?liwo??, ospa?o??, dr?enie, wymioty) do bardzo powa?nych (napady padaczkowe, ?pi?czka, stupor, ?mier?). Powy?sze zmiany neurologiczne s? wynikiem uszkodze? komórek mózgowych spowodowanych urazem, niedotlenieniem mózgu lub jego obrz?kiem. Cz?sto spotyka si? równie? rozleg?e krwotoki w siatkówce jednego lub obu oczu. Klasycznej triadzie objawów (krwiakowi podtwardówkowemu, obrz?kowi mózgu i krwotokowi w siatkówce) w niektórych przypadkach towarzysz? siniaki wyst?puj?ce w tych cz??ciach cia?a, za które dziecko by?o trzymane podczas potrz?sania. W wyniku takiej sytuacji mog? mie? miejsce równie? z?amania ko?ci d?ugich lub/i ?eber.

prof. Robert Reece, The National Center on Shaken Baby Syndrome, http://dontshake.com

Zespó? nadruchliwo?ci psychoruchowej – ADHD (ang. attention deficit hiperactivity disorder ADHD)

ADHD – zespó? deficytu uwagi z nadruchliwo?ci?. Zespó? nadruchliwo?ci psychoruchowej jest zaburzeniem psychicznym okresu dzieci?stwa, prowadz?cym do istotnego upo?ledzenia funkcjonowania oraz zwi?kszaj?cym ryzyko wyst?pienia innych zaburze? psychicznych, takich jak: zaburzenia zachowania i nadu?ywanie substancji psychoaktywnych.
W zachowaniu dzieci z nadpobudliwo?ci? wyst?puj? cztery g?ówne symptomy: zaburzenia uwagi, impulsywno??, nadruchliwo?? i chwiejno?? emocjonalna. W polskim pi?miennictwie medycznym, na okre?lenie zespo?u nadpobudliwo?ci psychoruchowej u dzieci, u?ywa si? obecnie dwóch nazw: ameryka?skiej – Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD), czyli zespó? nadpobudliwo?ci psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, oraz europejskiej – Hyperkinetic Disorder, czyli zespó? hiperkinetyczny lub zaburzenia hiperkinetyczne.

Polskie Towarzystwo ADHD

Zespó? nieorganicznego zaburzenia rozwoju (ang. nonorganic failure-to-thrive)

Zespó? nieorganicznego zaburzenia rozwoju definiuje si? jako niedostateczny przyrost wagi i wzrostu oraz opó?nienie ogólnego rozwoju dziecka, okre?lonego przez normy medyczne. Poj?cie to cz?sto stosuje si? w stosunku do niemowl?t i ma?ych dzieci, których wzrost, waga, obwód g?owy oraz ogólny rozwój psychospo?eczny s? znacznie poni?ej normy, a ich ogólny stan zdrowia budzi niepokój. Zespó? nieorganicznego zaburzenia rozwoju jest rozpoznawany na podstawie ró?nych objawów, takich jak: powa?ne niedobór wzrostu, opó?niony proces kostnienia oraz trudno?ci w rozwoju psychosomatycznym, co cz?sto jest zwi?zane z chorobami, nieodpowiedni? diet?, problemami z karmieniem, zaburzon? relacj? matka-dziecko oraz dysfunkcyjno?ci? i ubóstwem rodziny.

Drotar D.,(1991) The family context of nonorganic failure to thrive, „The American Journal of Orthopsychiatry” vol. 6(1).