Change language English Polski

Przemoc w rodzinie

Regulacje prawne


Przemoc w rodzinie to ka?de dzia?anie jednego z cz?onków rodziny lub zaniedbanie, które zagra?aj? ?yciu, cielesnej i psychicznej integralno?ci lub wolno?ci innego cz?onka tej samej rodziny b?d? powa?nie szkodz? jego (jej) osobowo?ci.

Browne K., Herbert M. (1999), Zapobieganie przemocy w rodzinie, Pa?stwowa Agencja Rozwi?zywania Problemów Alkoholowych, Warszawa


I Prawo polskie

Czym jest przemoc w rodzinie

Ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie (Dz.U.05.180.1493)

KOMENTARZ: W przepisach  ustawy o przemocy w rodzinie ustawodawca zamie?ci? preambu?? wskazuj?c w niej, ?e przemoc w rodzinie narusza podstawowe prawa cz?owieka: „Uznaj?c, ?e przemoc w rodzinie narusza podstawowe prawa cz?owieka, w tym prawo do ?ycia i zdrowia oraz poszanowania godno?ci osobistej, a w?adze publiczne maj? obowi?zek zapewni? wszystkim obywatelom równe traktowanie i poszanowanie ich praw i wolno?ci, a tak?e w celu zwi?kszania skuteczno?ci przeciwdzia?ania przemocy w rodzinie stanowi si?, co nast?puje (…);

Zgodnie z ustaw? (w dotychczasowych i znowelizowanym brzmieniu wynikaj?cym z przepisu art. 2 ust. 2. ustawy), przez przemoc w rodzinie nale?y „jednorazowe albo powtarzaj?ce si? umy?lne dzia?anie lub zaniechanie naruszaj?ce prawa lub dobra osobiste” cz?onków rodziny, w szczególno?ci nara?aj?ce te osoby na niebezpiecze?stwo utraty ?ycia, zdrowia, naruszaj?ce ich godno??, nietykalno?? cielesn?, wolno??, w tym seksualn?, powoduj?ce szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a tak?e wywo?uj?ce cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkni?tych przemoc?.” Ustawa definiuj?c „cz?onków rodziny” odsy?a do definicji osoby najbli?szej zawartej w art. 115 §11 Kodeksu Karnego. Zgodnie z tym odes?aniem cz?onkiem rodziny w rozumieniu ustawy o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie jest „ma??onek, wst?pny, zst?pny, rodze?stwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostaj?ca w stosunku przysposobienia oraz jej ma??onek, a tak?e osoba pozostaj?ca we wspólnym po?yciu”.

Przest?pstwo przemocy w rodzinie:

Przemoc wobec osób najbli?szych mo?e przybiera? nast?puj?ce formy zgodnie z Kodeksem Karnym.

Ustawa Kodeks karny z 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553)

Art. 207.
§ 1. Kto zn?ca si? fizycznie lub psychicznie nad osob? najbli?sz? lub nad inn? osob? pozostaj?c? w sta?ym lub przemijaj?cym stosunku zale?no?ci od sprawcy albo nad ma?oletnim lub osob? nieporadn? ze wzgl?du na jej stan psychiczny lub fizyczny,  podlega karze pozbawienia wolno?ci od 3 miesi?cy do lat 5.

§ 2. Je?eli czyn okre?lony w § 1 po??czony jest ze stosowaniem szczególnego okrucie?stwa, sprawca podlega karze pozbawienia wolno?ci od roku do lat 10. 

§ 3. Je?eli nast?pstwem czynu okre?lonego w § 1 lub 2 jest targni?cie si? pokrzywdzonego na w?asne ?ycie, sprawca podlega karze pozbawienia wolno?ci od lat 2 do 12.

Art. 189.
§ 1. Kto pozbawia cz?owieka wolno?ci,  podlega karze pozbawienia wolno?ci od 3 miesi?cy do lat 5. 

§ 2. Je?eli pozbawienie wolno?ci trwa?o d?u?ej ni? 7 dni, sprawca  podlega karze pozbawienia wolno?ci od roku do lat 10.

§ 3. Je?eli pozbawienie wolno?ci, o którym mowa w § 1 lub 2, ??czy?o si? ze szczególnym udr?czeniem, sprawca  podlega karze pozbawienia wolno?ci na czas nie krótszy od lat 3.

Art. 190.
§ 1. Kto grozi innej osobie pope?nieniem przest?pstwa na jej szkod? lub szkod? osoby najbli?szej, je?eli gro?ba wzbudza w zagro?onym uzasadnion? obaw?, ?e b?dzie spe?niona,  podlega grzywnie, karze ograniczenia wolno?ci albo pozbawienia wolno?ci do lat 2. 

§ 2. ?ciganie nast?puje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 190a. (Od 2011-06-06  dodany przez Dz.U.2011.72.381)

§ 1. Kto przez uporczywe n?kanie innej osoby lub osoby jej najbli?szej wzbudza u niej uzasadnione okoliczno?ciami poczucie zagro?enia lub istotnie narusza jej prywatno??, podlega karze pozbawienia wolno?ci do lat 3.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto, podszywaj?c si? pod inn? osob?, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane osobowe w celu wyrz?dzenia jej szkody maj?tkowej lub osobistej.

§ 3. Je?eli nast?pstwem czynu okre?lonego w § 1 lub 2 jest targni?cie si? pokrzywdzonego na w?asne ?ycie, sprawca  podlega karze pozbawienia wolno?ci od roku do lat 10.

§ 4. ?ciganie przest?pstwa okre?lonego w § 1 lub 2 nast?puje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 191.
§ 1. Kto stosuje przemoc wobec osoby lub gro?b? bezprawn? w celu zmuszenia innej osoby do okre?lonego dzia?ania, zaniechania lub znoszenia,  podlega karze pozbawienia wolno?ci do lat 3. 

§ 2. Je?eli sprawca dzia?a w sposób okre?lony w § 1 w celu wymuszenia zwrotu wierzytelno?ci,  podlega karze pozbawienia wolno?ci od 3 miesi?cy do lat 5.

Art. 191a. (Od 2010-06-08  dodany przez Dz.U.2009.206.1589)

§ 1. Kto utrwala wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynno?ci seksualnej, u?ywaj?c w tym celu wobec niej przemocy, gro?by bezprawnej lub podst?pu, albo wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynno?ci seksualnej bez jej zgody rozpowszechnia, podlega karze pozbawienia wolno?ci od 3 miesi?cy do lat 5.

§ 2. ?ciganie nast?puje na wniosek pokrzywdzonego.

 

KOMENTARZ: Przest?pstwa z art. 207, art. 189 i art. 191 s? przest?pstwami ?ciganymi z urz?du. Przepis art. 304 § 1 kodeksu post?powania karnego nak?ada na ka?dego, kto dowiedzia? si? o pope?nieniu przest?pstwa ?ciganego z urz?du, w tym przypadku przemocy w rodzinie, spo?eczny obowi?zek zawiadomienia o tym Prokuratora lub Policji.

Zgodnie za? z przepisem art. 304 §2 kodeksu post?powania karnego, instytucje pa?stwowe i samorz?dowe, które w zwi?zku ze sw? dzia?alno?ci? (np. szko?a, PCPR, OPS, placówka medyczna) dowiedzia?y si? o pope?nieniu przest?pstwa ?ciganego z urz?du, s? obowi?zane niezw?ocznie zawiadomi? o tym prokuratora lub Policj? oraz przedsi?wzi?? niezb?dne czynno?ci do czasu przybycia organu powo?anego do ?cigania przest?pstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarz?dzenia, aby nie dopu?ci? do zatarcia ?ladów i dowodów przest?pstwa. Obowi?zek ten w stosunku do wszystkich osób, „które w zwi?zku z wykonywaniem swoich obowi?zków s?u?bowych lub zawodowych (np. pedagog szkolny, nauczyciel, lekarz pierwszego kontaktu) powzi??y podejrzenie o pope?nieniu ?ciganego z urz?du przest?pstwa z u?yciem przemocy w rodzinie”.

Ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie (Dz.U.05.180.1493)

Art. 12.
1.Osoby, które w zwi?zku z wykonywaniem swoich obowi?zków s?u?bowych lub zawodowych powzi??y podejrzenie o pope?nieniu ?ciganego z urz?du przest?pstwa z u?yciem przemocy w rodzinie, niezw?ocznie zawiadamiaj? o tym Policj? lub prokuratora.
2. Osoby b?d?ce ?wiadkami przemocy w rodzinie powinny zawiadomi? o tym Policj?, prokuratora lub inny podmiot dzia?aj?cy na rzecz przeciwdzia?ania przemocy w rodzinie.

Art. 12a (Od 2012-01-01 zmieniony Dz.U.2011.149.887)

1. W razie bezpo?redniego zagro?enia ?ycia lub zdrowia dziecka w zwi?zku z przemoc? w rodzinie pracownik socjalny wykonuj?cy obowi?zki s?u?bowe ma prawo odebra? dziecko z rodziny i umie?ci? je u innej niezamieszkuj?cej wspólnie osoby najbli?szej, w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z pó?n. zm.(34)), w rodzinie zast?pczej lub w ca?odobowej placówce opieku?czo-wychowawczej.

2. Tryb umieszczania dzieci w rodzinie zast?pczej lub w ca?odobowej placówce opieku?czo-wychowawczej reguluj? przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy spo?ecznej.

3. Decyzj?, o której mowa w ust. 1, pracownik socjalny podejmuje wspólnie z funkcjonariuszem Policji, a tak?e z lekarzem, lub ratownikiem medycznym, lub piel?gniark?. Przepisy   art. 598 10 , art. 598 11 § 3 i art. 598 12 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks post?powania cywilnego stosuje si? odpowiednio.

4. Pracownik socjalny ma obowi?zek niezw?ocznego powiadomienia s?du opieku?czego, nie pó?niej jednak ni? w ci?gu 24 godzin, o odebraniu dziecka z rodziny i umieszczeniu go u niezamieszkuj?cej wspólnie osoby najbli?szej, w rodzinie zast?pczej lub w ca?odobowej placówce opieku?czo-wychowawczej.

5. Do umieszczenia dziecka u osoby najbli?szej niezamieszkuj?cej wspólnie stosuje si? odpowiednio przepisy dotycz?ce umieszczenia dziecka w rodzinie zast?pczej lub w ca?odobowej placówce opieku?czo-wychowawczej.

6. Minister w?a?ciwy do spraw wewn?trznych w porozumieniu z ministrem w?a?ciwym do spraw zabezpieczenia spo?ecznego okre?li, w drodze rozporz?dzenia, procedur? post?powania Policji przy wykonywaniu czynno?ci, o których mowa w ust. 1 i 3, oraz sposób dokumentowania przeprowadzonych przez Policj? czynno?ci, uwzgl?dniaj?c konieczno?? udzielenia dzieciom skutecznej pomocy.

Pomoc dla ofiar przemocy w rodzinie

KOMENTARZ: Zgodnie z Ustaw? z 29 lipca 2005 r. o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie (Dz.U.05.180.1493) znowelizowana ustaw? z dnia 10 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2010.125.842) osoba dotkni?ta przemoc? w rodzinie ma prawo do nast?puj?cych form pomocy:

Art. 3
1. Osobie dotkni?tej przemoc? w rodzinie udziela si? bezp?atnej pomocy, w szczególno?ci w formie:

1) poradnictwa medycznego, psychologicznego, prawnego, socjalnego, zawodowego i rodzinnego;

2) interwencji kryzysowej i wsparcia;

3) ochrony przed dalszym krzywdzeniem, przez uniemo?liwienie osobom stosuj?cym przemoc korzystania ze wspólnie zajmowanego z innymi cz?onkami rodziny mieszkania oraz zakazanie kontaktowania si? i zbli?ania si? do osoby pokrzywdzonej;

4) zapewnienia osobie dotkni?tej przemoc? w rodzinie bezpiecznego schronienia w specjalistycznym o?rodku wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie;

5) badania lekarskiego w celu ustalenia przyczyn i rodzaju uszkodze? cia?a zwi?zanych z u?yciem przemocy w rodzinie oraz wydania za?wiadczenia lekarskiego w tym przedmiocie;

6) zapewnienia osobie dotkni?tej przemoc? w rodzinie, która nie ma tytu?u prawnego do zajmowanego wspólnie ze sprawc? przemocy lokalu, pomocy w uzyskaniu mieszkania.

2. Minister w?a?ciwy do spraw zdrowia okre?li, w drodze rozporz?dzenia, wzór za?wiadczenia lekarskiego o przyczynach i rodzaju uszkodze? cia?a zwi?zanych z u?yciem przemocy w rodzinie, uwzgl?dniaj?c przydatno?? za?wiadczenia dla ochrony prawnej osoby dotkni?tej przemoc? w rodzinie.

KOMENTARZ: wg nowelizacji prawa ofiara przemocy domowej ma prawo nie tylko do ogólnego wsparcia – w tym kryzysowego, psychologicznego, prawnego itd., ale tak?e do bezp?atnej obdukcji lekarskiej, a tak?e mo?e ??da?, aby s?d zastosowa? ?rodek karny wskazany w art. 39 pkt 2e Kodeksu Karnego lub wnie?? do s?du na zasadach przewidzianych w art. 11a ustawy o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie:

Ustawa Kodeks karny z 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553)

Art. 39. 

?rodkami karnymi s?:  

1) pozbawienie praw publicznych, 

2) zakaz zajmowania okre?lonego stanowiska, wykonywania okre?lonego zawodu lub prowadzenia okre?lonej dzia?alno?ci gospodarczej, 

2a) zakaz prowadzenia dzia?alno?ci zwi?zanej z wychowaniem, leczeniem, edukacj? ma?oletnich lub z opiek? nad nimi,

2b) obowi?zek powstrzymania si? od przebywania w okre?lonych ?rodowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania si? z okre?lonymi osobami, zakaz zbli?ania si? do okre?lonych osób lub zakaz opuszczania okre?lonego miejsca pobytu bez zgody s?du,

2c) zakaz wst?pu na imprez? masow?,

2d) zakaz wst?pu do o?rodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych,

2e) nakaz opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,

3) zakaz prowadzenia pojazdów, 

4) przepadek,

5) obowi?zek naprawienia szkody lub zado??uczynienia za doznan? krzywd?,

6) nawi?zka, 

7) ?wiadczenie pieni??ne, 

8) podanie wyroku do publicznej wiadomo?ci. 

 

Ustawa z 29 lipca 2005 r. o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie (Dz.U.05.180.1493)

Art. 11a. 

 (30)1. Je?eli cz?onek rodziny wspólnie zajmuj?cy mieszkanie, swoim zachowaniem polegaj?cym na stosowaniu przemocy w rodzinie czyni szczególnie uci??liwym wspólne zamieszkiwanie, osoba dotkni?ta przemoc? mo?e ??da?, aby s?d zobowi?za? go do opuszczenia mieszkania. 

2. S?d rozpoznaje spraw? w trybie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks post?powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z pó?n. zm. (31)) o post?powaniu nieprocesowym. Postanowienie zapada po przeprowadzeniu rozprawy, która powinna odby? si? w terminie jednego miesi?ca od dnia wp?ywu wniosku. Staje si? ono wykonalne z chwil? og?oszenia i mo?e by? zmienione lub uchylone w razie zmiany okoliczno?ci. 

3. Do wykonania obowi?zku orzeczonego na podstawie ust. 1 stosuje si? odpowiednio przepisy o egzekucji obowi?zku opró?nienia lokalu s?u??cego zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych d?u?nika. 

 

KOMENTARZ: Znowelizowane przepisy ustawy wprowadzaj? rewolucyjn? zmian? w stosunku do wcze?niejszych rozwi?za?. W praktyce, nawet pomimo skazania sprawcy przemocy w rodzinie, ofiara zwykle zmuszona by?a dzieli? z nim mieszkanie (je?eli sprawca przemocy posiada? tytu? prawny do mieszkania), z uwagi na brak mo?liwo?ci przeprowadzenia si? w inne miejsce. Zgodnie z wprowadzonym przepisem, ofiara przemocy domowej mo?e zwróci? si? do S?du o to, aby wyeksmitowa? sprawc? przemocy. Co wi?cej, S?d zobowi?zany jest do wydania orzeczenia w krótkim terminie – w ci?gu jednego miesi?ca od z?o?enia wniosku. Wyrok jest wykonalny od momentu jego og?oszenia (nie ma konieczno?ci czekania na uprawomocnienie si? orzeczenia).

Na gruncie ustawy o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie istniej? tak?e inne ?rodki, których celem jest niezw?oczne zapewnienie bezpiecze?stwa osobom do?wiadczaj?cym przemocy w rodzinie:

Art. 12a
1. W razie bezpo?redniego zagro?enia ?ycia lub zdrowia dziecka w zwi?zku z przemoc? w rodzinie pracownik socjalny wykonuj?cy obowi?zki s?u?bowe ma prawo odebra? dziecko z rodziny i umie?ci? je u innej niezamieszkuj?cej wspólnie osoby najbli?szej, w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z pó?n. zm.(34)), w rodzinie zast?pczej lub w ca?odobowej placówce opieku?czo-wychowawczej.

2. Tryb umieszczania dzieci w rodzinie zast?pczej lub w ca?odobowej placówce opieku?czo-wychowawczej reguluj? przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy spo?ecznej.

3. Decyzj?, o której mowa w ust. 1, pracownik socjalny podejmuje wspólnie z funkcjonariuszem Policji, a tak?e z lekarzem, lub ratownikiem medycznym, lub piel?gniark?. Przepisy   art. 598 10 , art. 598 11 § 3 i art. 598 12 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks post?powania cywilnego stosuje si? odpowiednio.

4. Pracownik socjalny ma obowi?zek niezw?ocznego powiadomienia s?du opieku?czego, nie pó?niej jednak ni? w ci?gu 24 godzin, o odebraniu dziecka z rodziny i umieszczeniu go u niezamieszkuj?cej wspólnie osoby najbli?szej, w rodzinie zast?pczej lub w ca?odobowej placówce opieku?czo-wychowawczej.

5. Do umieszczenia dziecka u osoby najbli?szej niezamieszkuj?cej wspólnie stosuje si? odpowiednio przepisy dotycz?ce umieszczenia dziecka w rodzinie zast?pczej lub w ca?odobowej placówce opieku?czo-wychowawczej.

6. Minister w?a?ciwy do spraw wewn?trznych w porozumieniu z ministrem w?a?ciwym do spraw zabezpieczenia spo?ecznego okre?li, w drodze rozporz?dzenia, procedur? post?powania Policji przy wykonywaniu czynno?ci, o których mowa w ust. 1 i 3, oraz sposób dokumentowania przeprowadzonych przez Policj? czynno?ci, uwzgl?dniaj?c konieczno?? udzielenia dzieciom skutecznej pomocy.


Art. 12b

1. Rodzicom, opiekunom prawnym lub faktycznym przys?uguje za?alenie do s?du opieku?czego na odebranie dziecka, o którym mowa w art. 12a. W za?aleniu mo?na domaga? si? zbadania zasadno?ci i legalno?ci odebrania dziecka oraz prawid?owo?ci jego dokonania.

2. Za?alenie mo?e by? wniesione za po?rednictwem pracownika socjalnego lub funkcjonariusza Policji, którzy dokonali odebrania dziecka. W takim przypadku za?alenie podlega niezw?ocznemu przekazaniu do s?du opieku?czego.

3. S?d rozpatruje za?alenie niezw?ocznie, nie pó?niej jednak ni? w ci?gu 24 godzin. W razie uznania bezzasadno?ci lub nielegalno?ci odebrania dziecka s?d zarz?dza natychmiastowe przekazanie dziecka rodzicom, opiekunom prawnym lub faktycznym, od których dziecko zosta?o odebrane.

4. W przypadku stwierdzenia bezzasadno?ci, nielegalno?ci lub nieprawid?owo?ci odebrania dziecka s?d zawiadamia o tym prze?o?onych osób, które dokona?y odebrania.

Art. 12c
O prawie do z?o?enia za?alenia, wraz ze wskazaniem s?du opieku?czego w?a?ciwego miejscowo do jego rozpatrzenia, pracownik socjalny lub funkcjonariusz Policji poucza rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka. Pouczenie to nale?y wr?czy? na pi?mie.

Art. 12d
1.W przypadku gdy wniosek kuratora zawodowego o zarz?dzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolno?ci lub odwo?anie warunkowego przedterminowego zwolnienia dotyczy skazanego za przest?pstwo pope?nione z u?yciem przemocy lub gro?by bezprawnej wobec cz?onka rodziny, który w okresie próby ra??co naruszy? porz?dek prawny, ponownie u?ywaj?c przemocy lub gro?by bezprawnej wobec cz?onka rodziny, s?d w?a?ciwy do rozpoznania wniosku zarz?dza zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie skazanego na posiedzenie w przedmiocie rozpoznania wniosku. (…)

KOMENTARZ: Orzeczenie S?du dotycz?ce wykonania kary przez osob? skazan? za pope?nienie przest?pstwa z u?yciem przemocy wobec cz?onka rodziny jest natychmiast wykonalne – zasada ta jest wprowadzona z uwagi na to, aby ofierze przemocy domowej mo?liwie jak najszybciej zapewni? bezpiecze?stwo.

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post?powania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z pó?n. zm.)

Art. 5791

 

(Od 2012-01-01  zmieniony przez Dz.U.2011.149.887)

§ 1. Po powzi?ciu wiadomo?ci o umieszczeniu dziecka w pieczy zast?pczej bez orzeczenia s?du opieku?czego, s?d ten niezw?ocznie wszczyna post?powanie opieku?cze. 

§ 2. Je?eli umieszczenie dziecka w pieczy zast?pczej nast?pi?o w trybie art. 12a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie (Dz. U. Nr 180, poz. 1493, z 2009 r. Nr 206, poz. 1589 oraz z 2010 r. Nr 28, poz. 146 i Nr 125, poz. 842) s?d niezw?ocznie, po wys?uchaniu pracownika socjalnego, który odebra? dziecko z rodziny, nie pó?niej jednak ni? w ci?gu 24 godzin, wydaje orzeczenie o umieszczeniu dziecka w pieczy zast?pczej, albo orzeczenie o powrocie dziecka do rodziny. 

§ 3. S?d opieku?czy okresowo, nie rzadziej ni? raz na sze?? miesi?cy, dokonuje oceny sytuacji dziecka umieszczonego w pieczy zast?pczej w celu ustalenia mo?liwo?ci powrotu dziecka do rodziny. Je?eli wymaga tego dobro dziecka, s?d wszczyna post?powanie o pozbawienie w?adzy rodzicielskiej jego rodziców.

Dodany:

Art. 579 2

§ 1. Przed umieszczeniem dziecka w rodzinie zast?pczej lub rodzinnym domu dziecka, s?d zasi?ga: 

1) opinii w?a?ciwego o?rodka pomocy spo?ecznej, opinii w?a?ciwego organizatora rodzinnej pieczy zast?pczej, informacji o dotychczasowym sprawowaniu funkcji przez rodzin? zast?pcz? lub prowadz?cego rodzinny dom dziecka oraz informacji z rejestru danych prowadzonego przez starost? na podstawie przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zast?pczej; 

2) opinii starosty w?a?ciwego ze wzgl?du na miejsce sprawowania rodzinnej pieczy zast?pczej - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinnej pieczy zast?pczej na terenie innego powiatu ni? powiat miejsca zamieszkania dziecka. 

§ 2. W opinii, o której mowa w § 1 pkt 2, zamieszcza si? w szczególno?ci informacje o spe?nianiu przez kandydata warunków do pe?nienia funkcji rodziny zast?pczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, okre?lonych w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zast?pczej.

KOMENTARZ: Nowe przepisy potwierdzaj? mo?liwo?? niezw?ocznego interweniowania w przypadkach przemocy wobec dzieci.

Przepisy znowelizowanej ustawy o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie nak?adaj? na jednostki samorz?dowe (gmina, powiat, województwo) nowe obowi?zki w zakresie opracowania i realizacji lokalnych programów przeciwdzia?ania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie, w tym – poprzez tworzenie interdyscyplinarnych zespo?ów specjalistów.

Art. 9a.
1. Gmina podejmuje dzia?ania na rzecz przeciwdzia?ania przemocy w rodzinie, w szczególno?ci w ramach pracy w zespole interdyscyplinarnym.

2. Zespó? interdyscyplinarny powo?uje wójt, burmistrz albo prezydent miasta.

3. W sk?ad zespo?u interdyscyplinarnego wchodz? przedstawiciele:

1) jednostek organizacyjnych pomocy spo?ecznej;

2) gminnej komisji rozwi?zywania problemów alkoholowych;

3) Policji;

4) o?wiaty;

5) ochrony zdrowia;

6) organizacji pozarz?dowych.

4. W sk?ad zespo?u interdyscyplinarnego wchodz? tak?e kuratorzy s?dowi.

5. W sk?ad zespo?u interdyscyplinarnego mog? wchodzi? tak?e prokuratorzy oraz przedstawiciele podmiotów innych ni? okre?lone w ust. 3, dzia?aj?cych na rzecz przeciwdzia?ania przemocy w rodzinie.

6. Przewodnicz?cy zespo?u interdyscyplinarnego jest wybierany na pierwszym posiedzeniu zespo?u spo?ród jego cz?onków.

7. Posiedzenia zespo?u interdyscyplinarnego odbywaj? si? w zale?no?ci od potrzeb, jednak nie rzadziej ni? raz na trzy miesi?ce.

8. Zespó? interdyscyplinarny dzia?a na podstawie porozumie? zawartych mi?dzy wójtem, burmistrzem albo prezydentem miasta a podmiotami, o których mowa w ust. 3 lub 5.

9. Obs?ug? organizacyjno-techniczn? zespo?u interdyscyplinarnego zapewnia o?rodek pomocy spo?ecznej.

10. Zespó? interdyscyplinarny mo?e tworzy? grupy robocze w celu rozwi?zywania problemów zwi?zanych z wyst?pieniem przemocy w rodzinie w indywidualnych przypadkach.

11. W sk?ad grup roboczych wchodz? przedstawiciele:

1) jednostek organizacyjnych pomocy spo?ecznej;

2) gminnej komisji rozwi?zywania problemów alkoholowych;

3) Policji;

4) o?wiaty;

5) ochrony zdrowia.

12. W sk?ad grup roboczych mog? wchodzi? tak?e kuratorzy s?dowi, a tak?e przedstawiciele innych podmiotów, specjali?ci w dziedzinie przeciwdzia?ania przemocy w rodzinie.

13. Cz?onkowie zespo?u interdyscyplinarnego oraz grup roboczych wykonuj? zadania w ramach obowi?zków s?u?bowych lub zawodowych.

14. Prace w ramach grup roboczych s? prowadzone w zale?no?ci od potrzeb zg?aszanych przez zespó? interdyscyplinarny lub wynikaj?cych z problemów wyst?puj?cych w indywidualnych przypadkach.

15. Rada gminy okre?li, w drodze uchwa?y, tryb i sposób powo?ywania i odwo?ywania cz?onków zespo?u interdyscyplinarnego oraz szczegó?owe warunki jego funkcjonowania.

Art. 9b.
1. Zespó? interdyscyplinarny realizuje dzia?ania okre?lone w gminnym programie przeciwdzia?ania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie.

2. Zadaniem zespo?u interdyscyplinarnego jest integrowanie i koordynowanie dzia?a? podmiotów, o których mowa w art. 9a ust. 3 i 5, oraz specjalistów w zakresie przeciwdzia?ania przemocy w rodzinie, w szczególno?ci przez:

1) diagnozowanie problemu przemocy w rodzinie;

2) podejmowanie dzia?a? w ?rodowisku zagro?onym przemoc? w rodzinie maj?cych na celu przeciwdzia?anie temu zjawisku;

3) inicjowanie interwencji w ?rodowisku dotkni?tym przemoc? w rodzinie;

4) rozpowszechnianie informacji o instytucjach, osobach i mo?liwo?ciach udzielenia pomocy w ?rodowisku lokalnym;

5) inicjowanie dzia?a? w stosunku do osób stosuj?cych przemoc w rodzinie.

3. Do zada? grup roboczych nale?y, w szczególno?ci:

1) opracowanie i realizacja planu pomocy w indywidualnych przypadkach wyst?pienia przemocy w rodzinie;

2) monitorowanie sytuacji rodzin, w których dochodzi do przemocy oraz rodzin zagro?onych wyst?pieniem przemocy;

3) dokumentowanie dzia?a? podejmowanych wobec rodzin, w których dochodzi do przemocy oraz efektów tych dzia?a?.

Art. 9c.
1. Cz?onkowie zespo?u interdyscyplinarnego oraz grup roboczych w zakresie niezb?dnym do realizacji zada?, o których mowa w art. 9b ust. 2 i 3, mog? przetwarza? dane osób dotkni?tych przemoc? w rodzinie i osób stosuj?cych przemoc w rodzinie, dotycz?ce: stanu zdrowia, na?ogów, skaza?, orzecze? o ukaraniu, a tak?e innych orzecze? wydanych w post?powaniu s?dowym lub administracyjnym, bez zgody i wiedzy osób, których dane te dotycz?.

2. Cz?onkowie zespo?u interdyscyplinarnego oraz grup roboczych zobowi?zani s? do zachowania poufno?ci wszelkich informacji i danych, które uzyskali przy realizacji zada?, o których mowa w art. 9b ust. 2 i 3. Obowi?zek ten rozci?ga si? tak?e na okres po ustaniu cz?onkostwa w zespole interdyscyplinarnym oraz w grupach roboczych.

3. Przed przyst?pieniem do wykonywania czynno?ci, o których mowa w art. 9b ust. 2 i 3, cz?onkowie zespo?u interdyscyplinarnego oraz grup roboczych sk?adaj? organowi, o którym mowa w art. 9a ust. 2, o?wiadczenie o nast?puj?cej tre?ci: „O?wiadczam, ?e zachowam poufno?? informacji i danych, które uzyska?em przy realizacji zada? zwi?zanych z przeciwdzia?aniem przemocy w rodzinie oraz, ?e znane mi s? przepisy o odpowiedzialno?ci karnej za udost?pnienie danych osobowych lub umo?liwienie do nich dost?pu osobom nieuprawnionym.”.

Art. 9d.
1. Podejmowanie interwencji w ?rodowisku wobec rodziny dotkni?tej przemoc? odbywa si? w oparciu o procedur? „Niebieskiej Karty” i nie wymaga zgody osoby dotkni?tej przemoc? w rodzinie.

2. Procedura „Niebieskie Karty” obejmuje ogó? czynno?ci podejmowanych i realizowanych przez przedstawicieli jednostek organizacyjnych pomocy spo?ecznej, gminnych komisji rozwi?zywania problemów alkoholowych, Policji, o?wiaty i ochrony zdrowia, w zwi?zku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie.

3. Przedstawiciele podmiotów, o których mowa w ust. 2, realizuj? procedur? „Niebieskie Karty” w oparciu o zasad? wspó?pracy i przekazuj? informacje o podj?tych dzia?aniach przewodnicz?cemu zespo?u interdyscyplinarnego.

4. Wszcz?cie procedury „Niebieskie Karty” nast?puje przez wype?nienie formularza „Niebieska Karta” w przypadku powzi?cia, w toku prowadzonych czynno?ci s?u?bowych lub zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec cz?onków rodziny lub w wyniku zg?oszenia dokonanego przez cz?onka rodziny lub przez osob? b?d?c? ?wiadkiem przemocy w rodzinie.

5. Rada Ministrów okre?li, w drodze rozporz?dzenia, procedur? „Niebieskie Karty” oraz wzory formularzy „Niebieska Karta” wype?nianych przez przedstawicieli podmiotów realizuj?cych procedur? „Niebieskie Karty”, maj?c na uwadze skuteczno?? dzia?a? wobec osób dotkni?tych przemoc? w rodzinie i dobro tych osób.

WA?NE: szczegó?y dzia?ania programu „Niebieska Karta” nie zosta?y jeszcze ustalone przez Parlament.

Zakaz stosowania kar cielesnych

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opieku?czy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z pó?n. zm.)

Art. 961
Osobom wykonuj?cym w?adz? rodzicielsk? oraz sprawuj?cym opiek? lub piecz? nad ma?oletnim zakazuje si? stosowania kar cielesnych.

KOMENTARZ: przyjmuj?c ten zapis Polska do??czy?a do krajów w których obowi?zuje ca?kowity zakaz stosowania kar cielesnych we wszelkiej postaci. Do tej pory jednak wyst?puj? w doktrynie spory dotycz?ce bezwzgl?dno?ci tego zakazu. Z punktu widzenia dobra dziecka mo?na jednak sk?ania? si? do stanowiska, ?e wszelkie kary cielesne s? zakazane. Tym samym stosowanie ich stanowi przest?pstwo naruszenia nietykalno?ci cielesnej dziecka z art. 217 Kodeksu Karnego:

 

Ustawa Kodeks karny z 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553)

Art. 217.

§ 1. Kto uderza cz?owieka lub w inny sposób narusza jego nietykalno?? cielesn?,  podlega grzywnie, karze ograniczenia wolno?ci albo pozbawienia wolno?ci do roku. 

§ 2. Je?eli naruszenie nietykalno?ci wywo?a?o wyzywaj?ce zachowanie si? pokrzywdzonego albo je?eli pokrzywdzony odpowiedzia? naruszeniem nietykalno?ci, s?d mo?e odst?pi? od wymierzenia kary. 

§ 3. ?ciganie odbywa si? z oskar?enia prywatnego. 

Dzia?anie Policji
KOMENTARZ: Regulacje policyjne wskazuj? na konkretne obowi?zki policjantów, interweniuj?cych w sprawie przemocy w rodzinie. Nale?y domaga? si? dokonania tych czynno?ci od funkcjonariuszy.

NIEBIESKA KARTA

Od 18 pa?dziernika 2011 obowi?zuje Rozporz?dzenie Rady Ministrów z dnia 13 wrze?nia 2011 roku w sprawie procedury „Niebieskiej Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U. z 2011 roku nr 209, poz. 1245). Delegacj? do tego aktu prawnego da? zapis art. 9d ust. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 roku nr 180, poz. 1493, z pó?n. zm.).

§ 2. 1. Wszcz?cie procedury nast?puje przez wype?nienie formularza „Niebieska Karta - A” przez przedstawiciela jednego z podmiotów wymienionych w art. 9d ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdzia?aniu przemocy w rodzinie, zwanej dalej „ustaw?”, w obecno?ci osoby, co do której istnieje podejrzenie, ?e jest dotkni?ta przemoc? w rodzinie. 

§ 3. Wszczynaj?c procedur?, podejmuje si? dzia?ania interwencyjne maj?ce na celu zapewnienie bezpiecze?stwa osobie, co do której istnieje podejrzenie, ?e jest dotkni?ta przemoc? w rodzinie. 

§ 4. Rozmow? z osob?, co do której istnieje podejrzenie, ?e jest dotkni?ta przemoc? w rodzinie, przeprowadza si? w warunkach gwarantuj?cych swobod? wypowiedzi i poszanowanie godno?ci tej osoby oraz zapewniaj?cych jej bezpiecze?stwo. 

§ 5.

 1. W przypadku podejrzenia stosowania przemocy w rodzinie wobec dziecka, czynno?ci podejmowane i realizowane w ramach procedury, zwane dalej „dzia?aniami”, przeprowadza si? w obecno?ci rodzica, opiekuna prawnego lub faktycznego. 

2. Je?eli osobami, wobec których istnieje podejrzenie, ?e stosuj? przemoc w rodzinie wobec dziecka, s? rodzice, opiekunowie prawni lub faktyczni, dzia?ania z udzia?em dziecka przeprowadza si? w obecno?ci pe?noletniej osoby najbli?szej w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z pó?n. zm.), zwanej dalej „osob? najbli?sz?”. 

3. Dzia?ania z udzia?em dziecka, co do którego istnieje podejrzenie, ?e jest dotkni?te przemoc? w rodzinie, powinny by? prowadzone w miar? mo?liwo?ci w obecno?ci psychologa. 

Zarz?dzenie nr 162 Komendanta G?ównego Policji z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie metod i form wykonywania przez Policj? zada? w zwi?zku z przemoc? w rodzinie w ramach procedury "Niebieskie Karty"

Rozdzia? 1

§ 3.
1. Policjant podejmuje czynno?ci w ramach procedury „Niebieskie Karty” w przypadku przeprowadzania interwencji domowej wobec przemocy w rodzinie.

 2. Podstaw? interwencji, o której mowa w ust. 1, jest:

1) polecenie wydane przez dy?urnego jednostki organizacyjnej Policji;

2) polecenie wydane przez inn? upowa?nion? osob?;

3) inicjatywa w?asna wynikaj?ca z dokonanych ustale?.

3. Policjant podejmuje tak?e czynno?ci w ramach procedury „Niebieskie Karty”, je?eli podczas wykonywania innych, ni? wymienione w ust. 1, obowi?zków s?u?bowych, w tym podejmowania ró?nych interwencji, uzyska? informacj? o istniej?cej przemocy w rodzinie b?d? ma uzasadnione podejrzenie jej wyst?powania i jednocze?nie zachodzi konieczno?? udzielenia pomocy jej ofiarom. 

Rozdzia? 2

§ 4.
1. Podczas przeprowadzania interwencji domowej wobec przemocy w rodzinie policjant ma obowi?zek:

1) udzielenia ofiarom przemocy niezb?dnej pomocy, w tym udzielenia pierwszej pomocy, wezwania pogotowia ratunkowego lub zawiadomienia innych instytucji, które mog? udzieli? pomocy;

2) podj?cia, w razie potrzeby, innych niezb?dnych czynno?ci zapewniaj?cych ochron? ?ycia, zdrowia i mienia osób b?d?cych ofiarami przemocy, w??cznie z zastosowaniem, na podstawie odr?bnych przepisów, wobec sprawcy przemocy ?rodków przymusu bezpo?redniego i zatrzymania;

3) ustalenia przebiegu zdarzenia i jego nast?pstw;

4) przeprowadzenia, je?eli jest to mo?liwe, ze sprawc? przemocy rozmowy, w szczególno?ci o odpowiedzialno?ci karnej za zn?canie si? fizyczne lub psychiczne nad osob? najbli?sz? lub inn? osob? pozostaj?c? w sta?ym lub przemijaj?cym stosunku zale?no?ci od sprawcy albo nad ma?oletnim lub osob? nieporadn? ze wzgl?du na jej stan psychiczny lub fizyczny, oraz wezwania sprawcy do zachowania zgodnego z prawem i zasadami wspó??ycia spo?ecznego;

5) przeprowadzenia na miejscu zdarzenia, w przypadkach niecierpi?cych zw?oki, czynno?ci procesowych w niezb?dnym zakresie, w granicach koniecznych do zabezpieczenia ?ladów i dowodów przest?pstwa.

2. Policjant przeprowadzaj?cy interwencj? ka?dorazowo sporz?dza „Notatk? urz?dow? o przemocy w rodzinie”, zwan? dalej „Kart? A”, której wzór okre?la za??cznik nr 1 do zarz?dzenia. W zale?no?ci od zaistnia?ych okoliczno?ci policjant sporz?dza j? na miejscu interwencji lub bezpo?rednio po jej zako?czeniu w jednostce organizacyjnej Policji.

3. Policjant, o którym mowa w ust. 2, przekazuje ofiarom przemocy w rodzinie „Informacj? dla ofiar przemocy w rodzinie”, zwan? „Kart? B”, której wzór okre?la za??cznik nr 2 do zarz?dzenia, informuj?c jednocze?nie o uruchomieniu procedury „Niebieskie Karty” i zasadach jej realizacji, w tym o mo?liwo?ci przekazania przez Policj? organom administracji rz?dowej i jednostkom samorz?du terytorialnego b?d? podmiotom, którym zleci?y one realizacj? zada? z zakresu przeciwdzia?ania przemocy w rodzinie, informacji o sytuacji rodziny i potrzebie udzielenia jej pomocy.

 

II Prawo mi?dzynarodowe

Konwencja o Prawach Dziecka przyj?ta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych

dnia 20 listopada 1989 r. ratyfikowana przez Prezydenta Polski na mocy ustawy z dnia 21 wrze?nia 1990 r. o ratyfikacji Konwencji o prawach dziecka, przyj?tej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.

Art. 19.
1. Pa?stwa-Strony b?d? podejmowa?y wszelkie w?a?ciwe kroki w dziedzinie ustawodawczej, administracyjnej, spo?ecznej oraz wychowawczej dla ochrony dziecka przed wszelkimi formami przemocy fizycznej b?d? psychicznej, krzywdy lub zaniedbania b?d? z?ego traktowania lub wyzysku, w tym wykorzystywania w celach seksualnych, dzieci pozostaj?cych pod opiek? rodzica(ów), opiekuna(ów) prawnego(ych) lub innej osoby sprawuj?cej opiek? nad dzieckiem.

2. Tego rodzaju ?rodki ochronne powinny obejmowa?, tam gdzie jest to w?a?ciwe, skuteczne przedsi?wzi?cia w celu stworzenia programów socjalnych dla realizacji pomocy dziecku oraz osobom sprawuj?cym opiek? nad dzieckiem, jak równie? innych form dzia?a? prewencyjnych dla ustalania, informowania, wszczynania i prowadzenia ?ledztwa, post?powania, notowania wymienionych wy?ej przypadków niew?a?ciwego traktowania dzieci oraz tam, gdzie jest to w?a?ciwe - ingerencj? s?du.

 

Rekomendacja R/90/2 na temat ?rodków spo?ecznych w zakresie przeciwdzia?ania przemocy w rodzinie (Recommendation of Committee of Ministers no. R(90)2 on social measures concerning violence in the family) Rada Europy, Komitet Ministrów, 15 stycznia 1990. pobierz PDF

Rekomendacja R 91/9 w sprawie ?rodków nadzwyczajnych dotycz?cych rodziny, (Recommendation of Committee of Ministers on emergency measures in family matters) Rada Europy, Komitet Ministrów, 9 wrze?nia 1991. pobierz PDF

Rekomendacja R (93)2 w sprawie medyczno – spo?ecznych aspektów krzywdzenia dzieci (Recommendation No. R (93)2 Of the Committee of Ministers on the medico – social aspects of child abuse) Rada Europy, Komitet Ministrów, 22 marca 1993. pobierz PDF