Fundacja Dzieci Niczyje

Prostytucja dziecięca to angażowanie dziecka lub oferowanie jego usług seksualnych danej osobie za korzyści finansowe lub innego rodzaju świadczenie.

Report of Special Rapporteur on the sale of children, child prostitution and phild pornography [Raport Specjalnego Sprawozdawcy w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii] (1996), UNHCR.

***

Handel dziećmi oznacza każde działanie lub transakcję, w wyniku którego dziecko przekazywane jest przez jakąkolwiek osobę lub grupę osób innej osobie lub grupie za wynagrodzeniem lub jakąkolwiek inną rekompensatą.

Protokół fakultatywny do Konwencji o prawach dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii [Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of children, child prostitution and child pornography] (2000), art. 2 (a), ONZ.

Prostytucja dziecięca i handel dziećmi to dwa aspekty krzywdzenia dzieci, które często występują łącznie, np. w postaci uprowadzenia dziecka za pieniądze i oddania go w ręce przestępców, zmuszających dziecko do prostytucji. Zarówno handel ludźmi, zwłaszcza tak bezbronnymi jak dzieci, jak i doprowadzenie do ich wyzysku w celach seksualnych jest zjawiskiem bardzo silnie zwalczanym zarówno przez polskie prawo jak i prawo międzynarodowe.

 I Prawo polskie

Ustawa Kodeks karny z 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. z 1997 nr. Nr 88, poz. 553 ze zmian.)

Art. 211.
Kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

KOMENTARZ: Od 08.09.2010 roku w Kodeksie karnym pojawiło się przestępstwo związane z handlem ludźmi, specyficzne dla sytuacji dzieci.
WAŻNE: Organizowanie adopcji w sposób sprzeczny z prawem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej jest formą handlu ludźmi (np. zorganizowanie adopcji dla konkretnych rodziców za odpowiednią sumę pieniędzy).

Art. 211a.
Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zajmuje się organizowaniem adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

KOMENTARZ: W polskim prawie karalna nie jest sama prostytucja. Wysokimi karami zagrożone są natomiast zmuszanie lub nakłanianie do prostytucji, ułatwianie innym osobom uprawiania prostytucji, a przede wszystkim czerpanie korzyści majątkowej z prostytucji uprawianej przez inną osobę. Przestępstwo to popełnione w stosunku do dziecka zagrożone jest wyższa karą.

Art. 203.
Kto, przemocą, groźbą bezprawną, podstępem lub wykorzystując stosunek zależności lub krytyczne położenie, doprowadza inną osobę do uprawiania prostytucji, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 204.
§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, nakłania inną osobę do uprawiania prostytucji lub jej to ułatwia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Karze określonej w § 1 podlega, kto czerpie korzyści majątkowe z uprawiania prostytucji przez inną osobę.
§ 3. Jeżeli osoba określona w § 1 lub 2 jest małoletnim, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

KOMENTARZ: Na mocy ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy o Policji, ustawy - Przepisy wprowadzające Kodeks karny oraz ustawy - Kodeks postępowania karnego w prawie karnym wprowadzono szereg zmian dotyczących handlu ludźmi. W art. 115 §22 pojawiła się definicja Handlu ludźmi.

WAŻNE: W aktualnie obowiązującym stanie prawnym dzieci chronione są przed byciem ofiarami handlu w sposób szczególny. Dla zakwalifikowania handlu ludźmi w przypadku dzieci nie jest konieczne zastosowanie przemocy, groźby, podstępu, błędu czy przymusu itp. Karalność przestępstwa popełnionego na szkodę małoletniego nie jest jednak zaostrzona.

Art. 115.

§ 22. Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:

1) przemocy lub groźby bezprawnej,

2) uprowadzenia,

3) podstępu,

4) wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania,

5) nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności,

6) udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą
- w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgodą, w szczególności w prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach wykorzystania poniżających godność człowieka albo w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy. Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdy nie zostały użyte metody lub środki wymienione w pkt 1-6.

Art. 189a.

§ 1. Kto dopuszcza się handlu ludźmi, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy
od lat 3.

§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

KOMENTARZ:: Formą handlu ludźmi specyficzna dla sytuacji dzieci jest organizowanie nielegalnej adopcji i czerpanie z niej korzyści majątkowej.

Art. 211a.
Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zajmuje się organizowaniem adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

II Prawo międzynarodowe

Konwencja o Prawach Dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. ratyfikowana przez Prezydenta Polski na mocy ustawy z dnia 21 września 1990 r. o ratyfikacji Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r.

Art 11.
1. Państwa-Strony będą podejmowały kroki dla zwalczania nielegalnego transferu dzieci oraz ich nielegalnego wywozu za granicę.
2. W tym celu Państwa-Strony będą popierały zawieranie odpowiednich umów dwustronnych lub wielostronnych albo przystępowania do istniejących już umów.

Art. 19.
1. Państwa-Strony będą podejmowały wszelkie właściwe kroki w dziedzinie ustawodawczej, administracyjnej, społecznej oraz wychowawczej dla ochrony dziecka przed wszelkimi formami przemocy fizycznej bądź psychicznej, krzywdy lub zaniedbania bądź złego traktowania lub wyzysku, w tym wykorzystywania w celach seksualnych, dzieci pozostających pod opieką rodzica(ów), opiekuna(ów) prawnego(-ych) lub innej osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.
2. Tego rodzaju środki ochronne powinny obejmować, tam gdzie jest to właściwe, skuteczne przedsięwzięcia w celu stworzenia programów socjalnych dla realizacji pomocy dziecku oraz osobom sprawującym opiekę nad dzieckiem, jak również innych form działań prewencyjnych dla ustalania, informowania, wszczynania i prowadzenia śledztwa, postępowania, notowania wymienionych wyżej przypadków niewłaściwego traktowania dzieci oraz tam, gdzie jest to właściwe - ingerencję sądu.

Art. 21. 

Państwa-Strony uznające i/lub dopuszczające system adopcji zapewnią, aby dobro dziecka było celem najwyższym, i będą: 

a) czuwać, aby adopcja dziecka odbywała się tylko z upoważnienia kompetentnych władz, które będą decydować - zgodnie z obowiązującym prawem i postępowaniem oraz na podstawie wszelkich stosownych i wiarygodnych informacji - o tym, że adopcja jest dopuszczalna ze względu na sytuację dziecka w odniesieniu do rodziców, krewnych i opiekunów prawnych, oraz - w przypadku gdy jest to wymagane - aby osoby zainteresowane świadomie wyraziły zgodę na adopcję po przeprowadzeniu z nimi niezbędnych konsultacji; 

b) traktować adopcję związaną z przeniesieniem dziecka do innego kraju jako zastępczy środek opieki nad dzieckiem, jeżeli nie może być ono umieszczone w rodzinie zastępczej lub adopcyjnej albo nie można mu zapewnić w żaden inny odpowiedni sposób opieki w kraju jego pochodzenia; 

c) dbać o to, aby dziecko adoptowane do innego kraju miało zabezpieczenie gwarancyjne i poziom życia odpowiednie do tych, które byłyby zapewnione w przypadku adopcji krajowej; 

d) podejmować wszelkie właściwe kroki dla zapewnienia, aby w przypadku adopcji do innego kraju osoby w niej zaangażowane nie uzyskały z tego powodu niestosownych korzyści finansowych; 

e) sprzyjać osiąganiu celów niniejszego artykułu, tam gdzie jest to stosowne, przez zawieranie dwustronnych lub wielostronnych porozumień lub umów, a także dążyć w ich ramach do zapewnienia, aby umieszczenie dziecka w innym kraju odbywało się za pośrednictwem kompetentnych władz lub organów. 

Art. 34.
Państwa-Strony zobowiązują się do ochrony dzieci przed wszelkimi formami wyzysku seksualnego i nadużyć seksualnych. Dla osiągnięcia tych celów Państwa-Strony podejmą w szczególności wszelkie właściwe kroki o zasięgu krajowym, dwustronnym oraz wielostronnym dla przeciwdziałania:
a) nakłanianiu lub zmuszaniu dziecka do jakichkolwiek nielegalnych działań seksualnych;
b) wykorzystywaniu dzieci do prostytucji lub innych nielegalnych praktyk seksualnych;
c) wykorzystywaniu dzieci w pornograficznych przedstawieniach i materiałach.

Art. 35.
Państwa-Strony będą podejmowały wszelkie kroki o zasięgu krajowym, dwustronnym oraz wielostronnym dla przeciwdziałania uprowadzeniom, sprzedaży bądź handlowi dziećmi, dokonywanych dla jakichkolwiek celów i w jakiejkolwiek formie.

Obok samej Konwencji Polska ratyfikowała także dodatkowe przepisy ochronne w stosunku do dzieci oraz dzieci i kobiet.

Protokół Fakultatywny do Konwencji o prawach dziecka w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii (Optional Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of children, child prostitution and child pornography), Nowy Jork, 25 maja 2000 r., ratyfikowany przez Polskę - Dz.U.200 nr 238 poz. 2389 pobierz PDF

Międzynarodowa Konwencja o zwalczaniu handlu kobietami i dziećmi, Genewa, 30 września 1921 roku, ratyfikowana przez Polskę - Dz.U.1925 nr125 poz. 893 pobierz PDF

Protokół o zmianie Konwencji o zwalczaniu handlu kobietami i dziećmi, zawartej w Genewie dnia 30 września 1921 r. oraz Konwencji o zwalczaniu handlu kobietami pełnoletnimi zawartej w Genewie dnia 11 października 1933 r., 12 listopada 1947, ratyfikowany przez Polskę - Dz. U.1951 nr 59 poz. 405
pobierz PDF

Protokół o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, 15 listopada 2000, ONZ, ratyfikowana przez Polskę - Dz.U.2005 nr18 poz.160 pobierz PDF

Międzynarodowe Porozumienie dotyczące zwalczania handlu żywym towarem, Paryż 18 maja 1904 i Międzynarodowa Konwencja dotycząca zwalczania handlu żywym towarem zawarta w Paryżu 04 maja 1910, ONZ, ratyfikowana przez Polskę - Dz. U.1922 nr 87 poz. 783 pobierz PDF

Ponadto Polski dotyczy szereg aktów europejskich, które mimo braku bezpośredniej mocy obowiązującej, stanowią wytyczne do wprowadzania zmian w prawie krajowym.

Rekomendacja Zgromadzenia Parlamentarnego RE w sprawie handlu dziećmi i innych form eksploatacji dzieci (Reccomendation on the traffic in children and other forms of child exploitation), 1065 (1987),6 października 1987 pobierz PDF

Rekomendacja Komitetu ministrów RE dot. wykorzystywania seksualnego, pornografii, prostytucji i handlu dziećmi i młodzieżą (Rec from CofM no. R(91)11 on sexual exploitation, pornography and prostitution of and trafficking in , children and young adults), 9 stycznia 1991 pobierz PDF

Decyzja Ramowa Rady Unii Europejskiej (2002/629/JHA w sprawie zwalczania handlu ludźmi (Council Framework Decision of 19 July 2002 on combating trafficking in human beings) z 19 lipca 2002 r., pobierz PDF

Dyrektywa Rady Unii Europejskiej (2004/81/WE) w sprawie zezwolenia na pobyt wydawanego obywatelom państw trzecich będącym ofiarami handlu ludźmi albo będących wcześniej przedmiotem działań ułatwiających nielegalną migrację, którzy współpracują z właściwymi organami (Council Directive 2004/81/EC of 29 April 2004 on the residence permit issued to third-country nationals who are victims of trafficking in human beings or who have been the subject of an action to facilitate illegal immigration, who cooperate with the competent authorities)  z 29 kwietnia 2004 r., pobierz PDF